Werkgroep Kierkegaard Antwerpen

Werkgroep KIERKEGAARD Bijeenkomst van 27 januari 2012.

2012-02-02T18:44:00.004+01:00

Verslag Bijeenkomst

Aanwezig: Lydia Bonte, Sam Landuyt, Noël Melis, Gisèle Peeters, Paul Plompen, Viviane Vermaut, , Rit Van den Berg, Fientje Van Otten, Chris Vonck.

Afwezig en verontschuldigd: J.L. Bogaerts , Jan Gysen, Levi Matuszczak, Hedwig Van Damme, Aad Van der Perk.

__________________________________________

Kierkegaardian Subjectivity and African Philosophy, A Cross Cultural Approach door Thomas Kochalumchuvattil, Lambert academic publishing: de werkgroep besluit een bijeenkomst te wijden aan de bespreking van dit boek. Aan prof. (?) H. Lodewijckx, die een belangrijk artikel schreef over het boek, zal gevraagd worden of hij ook voor onze groep in februari of maart het boek wil komen toelichten.
__________________________________________

F.V.O. maakte een belangrijke reis naar India, naar de staat Kerala. Ze maakte er kennis met de christelijke gemeenschap die trouwens heel sterk aanwezig is in die staat. Ze was getroffen door de ‘natuurlijke harmonische verbondenheid’ van deze christenen met hun omgeving en met zichzelf én waarin de verbondenheid met het sacrale zijn even natuurlijke plaats vindt. Ze was ook getroffen door haar bezoek aan de ashram van een bepaalde goeroe, aan wie een ganse nieuwe tempel gewijd is, maar die zelf uitdrukkelijk verwijst naar ‘Het Woord’, waarvan hij de dienaar is. Denk nog niet aan personencultus of het moest zijn dat elke O.L.Vrouwbasiliek van bij ons ook gewijd is aan de personencultus van Maria, die de aanbidding van haar goddelijke Zoon verdringt. Dit brengt ons naar de filosofie van K. Barth en zijn nadrukkelijke verwijzing naar de Openbaring van het Woord in het Christendom als fundament van alle geloof en leven en vandaar naar de ernst van Kierkegaard die zijn ontologische gronden heeft in God en zijn geloof er in. Eer volgt een levendige discussie over het modernisme en postmodernisme waarin de Westerse mens worstelt met zingeving en van het bos de bomen niet meer ziet en evenmin het bos van al die bomen. Maar ook over de hybris van de Westerse mensen die zichzelf hebben uitgeroepen, impliciet of expliciet, tot ‘norm van alles’. Het is alsof onze huidige generatie alleen nog nood heeft aan verhalen en verhalen om het lege gat van het zwijgende zijn te vullen met oorverdovende en ogenverblindende tekens en betekenissen van eigen baksel. En zo doende zijn angst te bezweren vooraleer die in hem/haar opstijgt tot een bewust niveau. Maar, wie zich uitroept tot norm van alles en zo doende al ‘rationaliserend’ zo wat alles kan denken en doen of zich toe-eigenen wat hij of zij maar wil, krijgt onmiddellijk de andere mens voor zich die hetzelfde begonnen is… Afscheiding op afscheiding volgt: “l’enfer c’est les autres” (J.P.Sartre). Als men goed kijkt ziet men dat het hier niet om de vrijheid gaat die K. beschrijft, maar om de willekeur.

Tot een echte bespreking van Angst voor het Goede (het demonische) komt het nog niet. Maar onze bespreking was een goede inleiding. We hebben immers vaste grond nodig onder onze voeten om het ‘demonische’, ‘goede’ en ‘kwade’ te stellen. K. verwijst, net zoals K. Barth naar God, de Vader, Zoon en Heilige Geest in de Drie-eenheid ervan en het Geloof in Hem als onze Schepper en Zijnsgrond van onszelf en van de ons omgevende werkelijkheid.

De eerste vraag die we ons stelden was immers: wat is ‘goed’ en ‘kwaad’ voor K.? Hij bepaalt dat nergens goed. Tussen de lijnen door lezen we wel dat o.m. vrijheid, continuïteit, plaats in de ruimte hebben, behoren tot ‘het goede’. Onvrijheid, geslotenheid, eentonigheid en verveling behoren dan zeker tot ‘het kwade’. ‘Het’ goede of ‘het’ kwade bestaan trouwens niet. In het Chinees is er zelfs geen woord (geen adjectief) voor. Dit is weer een uitvinding – of is het een uitvlucht – van het Westerse denken.

Werkgroep KIERKEGAARD Bijeenkomst van 23 december 2011.

2012-02-02T18:41:00.001+01:00

Verslag bijeenkomst

Aanwezig: Lydia Bonte, Sam Landuyt, Noël Melis, Gisèle Peeters, Paul Plompen, Viviane Vermaut, Hedwig Van Damme, Rit Van den Berg, Fientje Van Otten, Chris Vonck.

Afwezig en verontschuldigd: J.L. Bogaerts , Jan Gysen, Levi Matuszczak, Aad Van der Perk.

Uitnodiging (mail 13 december 2011) aan Inigo Bocken, voorzitter Werkgroep.

EVERY PLACE IS A DANCE SPACE - A COMICAL TAKE ON A DEADLY SERIOUS MATTER:

I want to let … you know, that I will be tourring internationally with a new english version of “Every Space is a Dance Space” in oktober and november 2012 ... and that I sincerely hope this tour will include Belgium

Claus Damgaard

deze informatie op het secretariaat van de FVG - Flyer in English and Danish on request

___________________________________________

We bespreken verder §1. van het vierde hoofdstuk van Het Begrip Angst, de pagina’s 238 – 242 van onze vertaling van Sperna Weiland. a. Eens de zonde gesteld is, is ze van mogelijkheid tot een werkelijkheid geworden die echter geen recht van bestaan heeft. Vandaar dat de angst optreedt omdat deze zonde nu genegeerd moet worden. De sluwe sofistiek van de angst doet dat werk. b. De zonde heeft ook haar consequentie in zichzelf. Er is altijd de mogelijkheid van een nieuwe zonde, nog dieper wegzinken. Dit ook wekt angst. De zonde is nooit abstract, maar altijd concreet. De angst wil die concrete toestand weg hebben, maar altijd slechts tot op een bepaalde hoogte…Het berouw als zondebewustzijn komt hier eerder zelden voor.

c. In het berouw wordt de zonde door het individu als werkelijkheid gesteld, al heeft ze geen recht van bestaan. Het berouw is echter niet de vrijheid van het individu, maar is verlaagd tot een mogelijkheid. Het berouw volgt de zonde, loopt er achter aan en beschouwt de consequentie van de zonde als het ondergaan van straf. Een prachtige beschrijving van K. van deze ‘helse toestand van straf op aarde’, goed voor elke donderpreek. Het berouw wordt waanzinnig… Ons lijkt het eerder in een vorm van compulsiviteit geraakt te zijn dan van waanzin.

K. geeft voorbeelden aan uit het leven. Ze zijn vooral te zien bij de zogenaamde ‘diepere naturen’ zegt hij. Bedoelt hij soms zichzelf? Het verschijnsel kan zich evengoed voordoen met betrekking tot het zinnelijke: drank, drugs, ‘uitspattingen’, als tot het zogenaamde ‘hogere’: hoogmoed, opvliegendheid, haat, eigenzinnigheid, arglistigheid, afgunst. Het individu kan over dit alles berouw hebben – het heeft namelijk nog geen totale identificatie aangegaan met het kwade, zoals bij het demonische het geval zal zijn – maar berouw brengt geen echte bevrijding. Bovendien staat het berouw de daad in de weg. Men kan ook proberen dat voor zichzelf te verbergen. Het meest probate middel om te ontwijken is nog de zaken ter zijde schuiven en volkomen ‘geestloos’ worden: voortaan “reizen met de sneltrein” doorheen het wisselende landschap van de tijdelijkheid... Alleen geloof is het enige dat in waarheid het sofisme van berouw kan ontwapenen (en ontmaskeren?) “Moed om zonder angst de angst af te wijzen” (pag. 241). Het geloof vernietigt wel niet de angst, maar het onttrekt zich in eeuwige jeugd bestendig aan het doodsmoment van de angst. Alleen het geloof kan dat, want alleen in het geloof is de synthese eeuwig en ieder ogenblik mogelijk.

Werkgroep KIERKEGAARD Bijeenkomst van 25 november 2011.

2012-02-02T18:40:00.002+01:00

Verslag bijeenkomst

Aanwezig: Lydia Bonte, J.L. Bogaerts, Sam Landuyt, Noël Melis, Paul Plompen, Rit Van den Berg, Fientje Van Otten , Chris Vonck.

fwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak, Gisèle Peeters, Hedwig Van Damme, Aad Van der Perk.

We vangen aan met de bespreking van het artikel door Herman Lodewijckx over The Crisis of Identity, van de hand van Thomas Kochalumchuvattil. Kernthema van dit betoog is dat de Afrikaanse mens nog sterk behept is met wat we kunnen noemen een ‘collectief of groepsego’ en dat een ontmoeting met de filosoof Kierkegaard de richting aangeeft naar de individualiteit: persoonlijke vrijheid, maar ook persoonlijke verantwoording. In Afrikaanse termen vertaald kan men de Ubuntofilosofie aanwijzen als degene die de existentie introduceert in het Afrikaanse denken. De revival van de Ubuntofilosofie kan aldus wellicht op specifiek Afrikaanse wijze het proces naar de individuatie in gang zetten.

In het Westen werd door het Christendom de individuele vrijheid en verantwoordelijkheid vanaf het begin gesteld, zij het dat deze ontwikkeling onder de waakzame hoede van de kerkelijke autoriteit verliep en dat het archaïsch autoritair/patriarchaal model in bvb het huwelijk en van de structuur van de kerken zelf tot diep in de negentiende eeuw gevoed en geëerd werd als steunpilaar van de ganse maatschappij. Het is pas vanaf de Renaissance en later via de Verlichting en de Romantiek dat in het Westerse bewustzijn (denken én emotie/gevoelens) de individualiteit tot ontwikkeling gekomen is, mede met de gelijkberechtiging van man en vrouw bvb. Dergelijke ontwikkeling in het Westen is vrij lang voorloper geweest en wordt mede ondersteund door het in het Westen gebruikte Sociale Zekerheidsmodel. Deze Sociale Zekerheid laat bvb toe dat het kind in Europa (en bij uitbreiding in de USA) zich al vroeg emancipeert van zijn ouders en dat de oudjes niet afhankelijk worden van hun kinderen als ze werkonbekwaam, ziek of invaliede geworden zijn. In andere werelddelen, Azië evengoed als Afrika, geldt de uitgebreide familie, uitgebreid tot allerlei papa’s, ooms en tantes en mede daarin het patriarchale model van het kerngezin, als enige waarborg van sociale zekerheid voor het ganse leven van jong én oud.

Deze maatschappelijke structuur is echter slechts de sociale emanatie van een psychische bewustzijnstoestand. Deze individuatie die over eeuwen gegroeid is in ons Westers bewustzijn, is thans de hoofdtoon geworden, zij het dat er nog een heel sterke strijd gevoerd wordt over en weer over wie wat te zeggen heeft en waar de grenzen tussen de individuen liggen. Is de vrijheid van de ander de grens van mijn vrijheid?

We gaan verder in onze gesprekken en keren terug naar Kierkegaard en naar het christelijke geloof en geloven. Met de vraag wat voor ieder van ons, in zijn intimiteit de eigenlijke Godsbeleving is. Niet alleen dus volgens de kerkelijk dogmatische versie of de filosofische -theologische versie, maar de intieme, zeer persoonlijk individuele beleving, zij het gevoed en geformuleerd in termen van dogma, geloofsopenbaring en theologie. Is daar een kern van Ontmoeting met God of is er enkel een kern van een geresumeerde theologie/filosofie?

Werkgroep KIERKEGAARD Bijeenkomst van 28 oktober 2011.

2012-02-02T18:38:00.001+01:00

Verslag bijeenkomst

Aanwezig: J.L. Bogaerts, Sam Landuyt, Noël Melis, Gisèle Peeters, Paul Plompen, Rit Van den Berg, Hedwig Van Damme, , Chris Vonck.

Afwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak, Aad Van der Perk, Fientje Van Otten

Nieuwe Kierkegaardpublicaties: Christopher B. Barnett, Kierkegaard, Pietism and Holiness, uitgave Ashgate

Bij onze lectuur blijven we lang stilstaan bij dit gedeelte: Hoofdstuk III: Angst als gevolg van de zondigheid die het uitblijven van het zondebewustzijn is § 3. Dialectiek van de angst in de richting van de schuld (pag. 220 tot 235).

Zo bvb blz. 234: “Schuld heeft namelijk dit dialectisch karakter, dat ze zich niet laat overdragen; maar hij die schuldig wordt, wordt óók schuldig aan wat de aanleiding tot de schuld was, wan t schuld heeft nooit een uiterlijke aanleiding, en hij die in de verzoeking valt is zelf schuldig aan de verzoeking”. We overlopen samen de wijze waarop in verschillende culturen schuld en schuldig zijn, zich schuldig voelen, benaderd wordt. Zo bvb zal schuld in Azië, (China of in bepaalde streken van Turkije – ereschuld) wel als ‘overgedragen’ beleefd worden. Of wordt hier eerder de kwetsuur van het eergevoel gewroken? We gedenken in dit moment ook onze ‘bankiers’, we denken aan de schuld en onschuld in geval van aanranding van de eerbaarheid van kinderen (pedofilie bvb). Heeft de zoon de ereschuld van zijn vrijgevochten zus goed te maken tegenover gans de familie? Zijn we allen schuldig aan het soort van bankieren dat we nu pas blijken te doorzien in zijn graaizucht en cynisme? Is het kind dat verleid en verkracht wordt medeschuldig aan die daad? Is elk apart schuldig voor zichzelf en moet hij of zij alleen zichzelf verantwoorden in de biechtstoel of voor zijn geweten? Wat is schuld en wat zijn gevolgen van de zondedaad of misdaad en wat is het verschil tussen beiden? Ontstaat schuld niet altijd tussen twee mensen – in relatie - net zoals liefde en waarheid? Het antwoord ligt wellicht in de mate van betrokkenheid. Betrokkenheid in en betrokkenheid op. De maat van betrokkenheid en de hoedanigheid ervan bepalen de schuld van de daden tussen mensen.

Er is ook schuld (ontologische toestand van uit de ‘dogmatiek’ bvb - Kierkegaard) en zich schuldig voelen (het equivalent ervan in de psychologie). Niet elk schuldgevoel is de psychologische reflectie van echte schuld. Het kan evengoed een ziekelijk schuldgevoel zijn. Cf het waanzinnig zwaar schuldgevoel dat voorkomt in de ziekte van de melancholie (manisch-depressieve psychose) of bipolaire stoornis/depressieve fase ervan. Met drie weken de juiste medicatie verandert het ziektebeeld meestal radicaal en is er geen sprake maar van ((ziekelijk) schuldgevoel…

2012-02-02T18:35:00.004+01:00

Werkgroep Kierkegaard

Verslag bijeenkomst 30 september 2011

Aanwezig: J.L. Bogaerts, Sam Landuyt, Gisèle Peeters, Paul Plompen, Rit Van den Berg, Hedwig Van Damme, Fientje Van Otten, Chris Vonck.

Afwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak, Aad Van der Perk, Noël Melis.

Overlijden: we vernemen het overlijden van Jan Sperna Weiland, de auteur van de door ons gebruikte Nederlandse vertaling van Het Begrip Angst van Kierkegaard.

Uitnodiging: we nodigen Viviane uit, de weduwe van onze betreurde André Vermaut om vanaf oktober zijn stoel in te nemen in ons gezelschap. Van harte welkom, Viviane!

We hervatten de lezing van Kierkegaard, Het Begrip Angst, pagina’s 220 tot 235 (vertaling Sperna Weiland). Hoofdstuk III: Angst als gevolg van die zondigheid die het uitblijven van het zondebewustzijn is. §1.De angst van de geesteloosheid. §2. Dialectiek in de richting van het Noodlot. §3. Dialectiek van de angst in de richting van de schuld.

In bijlage volgt de samenvatting van deze bladzijden . NB. De voetnota’s zijn de weerslag van de bedenkingen van de leden bij de lezing van de tekst.

We staan stil bij het begrip Het Ogenblik en vragen ons af of dit het zelfde is als het opduiken/verschijnen in de chroniciteit van de Kairos (Grieks: mysterieuze tijd).

We hebben o.m. een discussie over het woord/term/begrip Noodlot, Lot en Karma (Hindoe, Boeddhisme). We nemen ons voor om de encyclopedieën te raadplegen voor een nadere, algemene definitie van deze termen.

R.V.D.B. geeft een definitie van de zondigheid volgens Kierkegaard: Bewustzijn van de negativiteit van uw bestaan, gevolg van de contradictie in uw mens-zijn. Men moet doorheen de zondigheid gaan om te komen tot het bewustzijn van zowel vrijheid als schuld en zo uiteindelijk tot de verzoening en de Godsontmoeting.

Next meeting: Friday, October 28th, 16h. We read Chapter IV: p. 236 – 242 Dutch edition by +Sperna Weiland. A preparatory summary in Dutch is available at the FVG. These summaries will later been published at the Weblog: www.Werkgroepkierkegaard.blogspot.com (only in Dutch).

André-Pierre Vermaut 1920 - 2011 - Ter herinnering voor altijd

2011-07-14T16:09:00.016+02:00

Eén van onze leden, onze ouderdomsdeken die deze waardigheid met onverwoestbaar enthousiasme droeg, is thans overleden. We hebben hem op 7 juli uitgeleide gedaan. Hij was " a man of all seasons" en "a man of all colours", maar ook een man uit één stuk. En dat zal hij blijven in ons aller herinnering.
Ter ere van hem en om hem te gedenken volgen hier de afscheidswoorden die Chris Vonck, rector van de Faculteit Vergelijkende Godsdienstwetenschappen, hem en ons toesprak en ook het gedicht - een levenslied - van André zelf: Cyber Poem.
Moge de eeuwige sneeuw van Alaska, waar hij 15 jaar als oblaat-missionaris werkzaam was, hem nu omringen en bewaren voor altijd in de schoot van de Oneindige Liefde die André zo goed kon bezingen.
S.L.

Andre Vermaut – 07.07.2011 (Crematorium Wilrijk) 14u.

De dienst van vandaag moet geen rouwdienst zijn, maar een dankdienst.

Ik verklaar me nader:

André, missionaris, gehuwd, lid van het zangkoor van de International Protestant Church of Antwerp, van hem nemen we nu afscheid.

Wij nemen afscheid van het lichaam van André Vermaut.

Meermaals zeggen we dat mensen komen en gaan: dat is een onwaarheid.

André was André en zoals gisteren ons iemand mailde: hij was een man of all seasons. Of all seasons – of all colours… Nooit zal er trouwens een tweede André op de aarde rondlopen. Een pater, een vriend van mensen, een vriend van velen, van zeer velen. Beter nog: iedereen die André ooit heeft ontmoet, ontmoette een vriend.

André hield van deze aarde. Op de FVG, op onze maandelijkse vergaderingen van de Werkgroep Kierkegaard, werd niet alleen gepraat. Steeds was er wel iets te vieren, zoals een verjaardag bijvoorbeeld. Regelmatig werd er een wijntje gedronken. En was het goede wijn, dan dronk André twee glazen. Was de wijn zeer goed – drie glazen. Zeer graag rookte hij een sigaar. Maar het moest een goede sigaar zijn!

Tijdens bepaalde barre winters bracht André zijn schaatsen mee, en samen met Piet van den Bogaard uit Breda, zoemde hij rond op de vijver van de Faculteit. Tot de politie ons belde met de boodschap dat dit echt niet verder kon.

In de klas werd flink gediscussieerd. Over Waarheid. Over Normen. André wilde overal present zijn en zijn grote filosofen en wetenschappers, waaronder Ilya Prigojin en Leo Apostel en zoveel anderen, brachten, als ik me niet vergis, voor hem de ware gedachte en de zin van het bestaan tot leven. Het leven dat hij eindeloos achtte. Allicht wel met een begin maar, zoals dit bij internet het geval is (waarvan hij overvloedig gebruik maakte) met een einde dat zich eindeloos voort beweegt, en verder leeft in een voortdurend toenemende ontplooiing. Alles is in beweging. Alles is energie.

Kierkegaard trok hem enorm aan: het geloof in het ongelooflijke!

De mens is niet centrisch of ‘en soi’. De mens is excentrisch: uitstaand naar. Vandaar dat hij kerken bouwt, synagogen, tempels, loges. Waarom? Omdat de mens wellicht de ware afvallige van de natuur is en hunkert naar oneindigheid. En vandaar al die monumenten als vertegenwoordigers van 'het hogere', reflectoren van het licht dat rust moet brengen.

Het is al gezegd of het wordt gezegd: voor André was en is het woordje God een werkwoord.

André had feeling voor het sacrale, het Heilige. En als dat sacrale, dat heilige ,dat mysterieuze , dat ogenblik van huivering, dat irrationele gevoel de kop opsteekt, in weerwil van het rationele - dan zweeg André. En voelde hij, precies zoals ooit tevoren in het Hoge Noorden bij zijn geliefde Inuit, terwijl hij knielde in een door mensenhanden gebouwde Mariagrot, de sfeer van 'het elkaar'. Mysterie? Hypothese? Voor André geen hypothese maar een apotheose!

Laat me enkele reflecties citeren die André in stilte beaamde. Reflecties vanuit het Boeddhisme, de Islam, het Christendom.

De grond waarop ik sta (Boeddha)

“Het is mijn aard oud te worden:

Er is geen ontsnapping aan de ouderdom.

Het is mijn aard om ziekte te kennen:

Er is geen ontsnapping aan ziekte.

Het is mijn aard te sterven:

Er is geen ontsnapping aan de dood.

Al wat mij lief is en ieder die ik liefheb

heeft de aard te veranderen;

Er is geen ontsnapping aan het verlies van hen.

Mijn daden zijn mijn enige ware bezit:

Er is geen ontsnapping aan de gevolgen van mijn daden.

Mijn daden zijn de grond waarop ik sta”.

Mysterie (A. Schweitzer)

“Wij zullen ons moeten verzoenen met het feit dat wij voor elkaar een mysterie blijven. Elkaar kennen betekent niet alles van elkaar weten, maar elkaar liefhebben, elkaar vertrouwen en in elkaar geloven”.

Openbaring van Johannes

“En ik zag een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, want de eerste hemel en de eerste aarde waren voorbijgegaan, en de zee was niet meer. En ik zag de heilige stad, een nieuw Jeruzalem, nederdalende uit de hemel, van God, getooid als een bruid die voor haar man versierd is. En ik hoorde een luide stem van de troon zeggen: Zie, de tent van God is bij de mensen en Hij zal bij hen wonen, en zij zullen zijn volken zijn en God zelf zal bij hen zijn, en Hij zal alle tranen van hun ogen afwissen, en de dood zal niet meer zijn, nog rouw, noch geklaag, noch moeite zal er meer zijn, want de eerste dingen zijn voorbijgegaan, en Hij die op de troon gezeten is, zei: Zie, ik maak alle dingen nieuw.”

Shinran Shonin, de stichter van de Boeddhistische Reine Landschool zei het zo:

"Nooit heb ik gevraagd om geboren te worden, en toch ben ik geboren en opgevangen. Nooit heb ik gevraagd om te sterven, toch zal ik sterven. Dus twijfel ik er niet aan dat ik weer opgevangen zal worden, hoe dan ook".

I. Khan (Soefi)

“Treur niet over de dood van uw geliefde,

roep de reiziger niet terug

die op reis is naar zijn bestemming,

want jij weet niet wat hij zoekt.

Jij bent van de aarde,

maar hij is nu van de hemel.

Door over de dode te wenen

bedroef je de ziel van hem

die niet tot de aarde kan terugkeren,

kun je hem niet anders dan hinderen.

Hij is gelukkig op de plaats waar hij is aangeland.

Het verlangen naar hem toe te gaan helpt hem niet.

Jouw levensdoel houdt

door naar contact met hem te verlangen

je nog op aarde.

Geen schepsel dat ooit geboren is

heeft in werkelijkheid aan een ander behoord;

iedere ziel is de geliefde van God.

Heeft God niet lief zoals wij mensen dat niet kunnen?

De dood doet daarom niet anders

dan de mens met God verenigen,

aan Wie de ziel in Waarheid toebehoort.

Tot Hem keert zij vroeger of later terug.

Waarlijk, achter de sluier van de dood

is een nieuw leven verborgen,

dat het begrip van de mens op aarde te boven gaat.

Indien je de vrijheid van die wereld zou kennen en wist

hoe de bedroefde harten er van hun last worden bevrijd,

indien je wist hoe de zieken daar worden genezen

en de wonden worden geheeld,

indien je de vrijheid kon begrijpen die de ziel ervaart

naarmate zij zich van dit aardse leven van begrenzingen verwijdert,

je zou niet meer treuren over hen die zijn heengegaan,

maar bidden voor het geluk en de vrede van deze zielen

op hun verdere reis”.

CYBER POEM

André-pierre Vermaut

Op een schaal naar Oneindig

Digitaal en Analoog

Cybernetica en Mystiek

We nummeren dagen, jaren en eeuwen ...

We meten bergen, woestijnen, en peilen zeeën ...

We trachten zelfs de sterren te tellen ...

En scannen de ruimte zoekend naar leven.

Nanoseconden, miljoenen duizendtallen,

Quasars, quarks, en nanobacteria

zijn DIGITS van tijd, ruimte, materie en leven ...

Digits… enkel digits…hoe groot ze ook zijn!

De MODEM van een computer

Digitaliseert tijd, ruimte, materie en leven …

Ontoegankelijke kosmische en kwantum dimensies

Berekenbaar gemaakt voor cybernetica...!!!

Maar is “tijd-ruimte-materie-leven” ANALOOG of DIGITAAL ?

Grote vraag ! ... en ik dacht dikwijls:

We hebben wellicht een “modem” nodig om “ONEINDIG” te lezen ...

Maar we kunnen enkel digitaliseren … nooit volledig lezen …

Oneindig is niet “NEGATIEF”, het is een POSITIEVE SCHAT,

Ontoegankelijk voor onze gebrekkige menselijke geest.

En ik ging door met denken ...

Zou misschien geloof ... NAAKT geloof ...

Geloof zonder Heilige Boeken, Openbaringen, Dogma’s,

- geloof gelovend dat we, in essentie, niets weten -

Een mystieke modem kunnen zijn om O N E I N D I G te lezen,

En een mystieke schat van O N E I N D I G E L I E F D E ?

Maar, naast dit mystieke beeld van oneindige liefde,

Zou ik, meer realistisch, willen besluiten:

Analoog of Digitaal ?... EXISTENTIE is DIGITAAL ...

ESSENTIE, daarentegen, is ANALOOG en ONEINDIG:

God... Dieu... Jahwe... Allah...,

Of welk woord ervoor gebruikt wordt,

Is geen NAAM maar een WERKWOORD,

Een werkwoord dat actie uitdrukt … oneindige actie,

ONEINDIG KOSMISCH EN KWANTUM ORGASME ...

Transcendentie of Immanentie?... geen verschil !

Oneindig in alle richtingen en in elke betekenis …

ONEINDIG ... ONEINDIG ... ONEINDIG ...!

Definitie zou een einde maken aan het ONEINDIGE !

__________

André-Pierre Vermaut (vertaling Fientje Van Otten)

CYBER POEM

On a scale to Infinite

Digital and Analog

Cybernetica and Mysticism

We number days, years and centuries…

We measure mountains, deserts, and fathom seas…

We even try to count the stars…

And scan the skies for life.

Nanoseconds, million millennia,

Quasars, quarks, and nanobacteria

Are DIGITS of time, space, matter and life...

Digits… just digits…whatever size they be !

The MODEM of a computer

Digitizes time, space, matter and life…

Inaccessible cosmic and quantum dimensions

Made computable for cybernetics...!!!

But is “time-space-matter-life” ANALOG or DIGITAL ?

Great question ! ... and I often thought:

We might need a “modem” to read “INFINITE”...

But we can only digitize... never fully read it...

Infinite is not “ NEGATIVE”, it is a POSITIVE TREASURE,

Inaccessible to our failing human mind.

And I keep on thinking...

Might not faith... NAKED faith...

Faith without Holy Books, Revelations, Dogmas,

Faith believing that, in essence, we know nothing,

Be a mystical modem to read I N F I N I T E,

And a mystical treasure of I N F I N I T E L O V E ?

However, besides this mystical view of infinite love,

I would like to conclude, in a more realistic way:

Analog or Digital ?.. .EXISTENCE is DIGITAL...

ESSENCE, however, is ANALOG and INFINITE :

God... Dieu... Jahwe... Allah...,

Or whatever word being used instead,

Is not a NAME but a VERB,

A verb expressing action... infinite action,

INFINITE COSMIC AND QUANTUM ORGASM....

Transcendence or Immanence ?... no difference !

Infinite in all directions and in every sense...

INFINITE... INFINITE... INFINITE...!

Defining it would stop being INFINITE !

(André-Pierre Vermaut )

2011-06-20T20:35:00.000+02:00

Werkgroep Kierkegaard

Verslag Bijeenkomst 27 mei 2011

Aanwezig: Sam Landuyt, Paul Plompen, Fientje Van Otten, Chris Vonck.

Afwezig en verontschuldigd: Jan De Wachter, Jan Gysen, Levi Matuszczak, Gisèle Peeters, Aad Van der Perk, Rit Van den Berg, Bavo Van Eesbeeck, André Vermaut.

Nieuwe boeken en publicaties:

- J. Keith Hyde, Concepts of Power in Kierkegaard and Nietzsche, University college of the North Thompson, Manitoba, Canada, New critical thinking in Religion, Theology and Biblical Studies Series; Ashgate 2010.

- We ontvingen ook het Boletin informativo/ Mayo 2011/ no 16 van de Sociedad Iberoamericana de Estudios Kierkegaardianos (editor Luis Guerrero). Het bevat o.m. een reflexie over het artikel uit 1971 van de bekende Mexicaanse schrijver Carlos Fuentes: “Kierkegaard en la zona rosa”. De rosse buurt van Kopenhagen uiteraard. Het gaat om de vraag hoe Kierkegaard deze” caminando por las calles de Latinoamerica” zou beleefd hebben… Fuentes zegt: “ La premisa des escritor europeo es la unidad de de un tiempo lineal, que progresa hacia delante dirigiendo, asimilando el passado. Entre nosotros, en cambio, no hay un solo tiempo: todos los tiempos estan vivos, todos los pasados son presents. Nuestro tiempo se nos presenta impure, cargado de agonias resistentes”. Dit komt, zegt de auteur, omdat de Mexicanen, en bij uitbreiding al de Latijns-Amerikaanse landen, een historische last op de rug dragen van verlies van identiteit. Dit onderscheidt hen van het psychologisch profiel dat Kierkegaard beschrijft en met plezier ironiseert.

Een kort maar zeer lezenswaardige commentaar die Kierkegaard beschrijft van uit een voor ons wel heel ander perspectief dan wij gewend zijn… Te verkrijgen in de bibliotheek van de FVG.

- Verder in dit Bulletin: Aankondiging van de Reuniones academicas en Latinoamerica van 7 en 8 september 2011 op de universidad Iberoamerino van Mexico stad. Het thema is: Søren Kierkegaard en zijn kritiek op de gevestigde orde.

- En ook: de Biblioteca Kierkegaard Argentina organiseert van 3 tot 5 november 2011 los Jornadas Iberoamericanas in Buenos Aires. Het thema is: “La comtemporaneidad de Kierkegaard”.

- En ook: een verslag van het Internationaal seminarie van Vertalingen van Kierkegaard in Kopenhagen in januari 2011.

- Tenslotte: aankondiging van enkele werken van en over Kierkegaard in het Spaans.

Onze Bijeenkomst: we zetten de bespreking voort van Het Begrip Angst, namelijk de Subjectieve Angst (uit hoofdstuk II). We starten volgende keer met de lezing van Hoofdstuk III: Angst als gevolg van die zonde welke het uitblijven van het zondebewustzijn is pag. 210 – 220, met merkwaardige bladzijden over ‘Het Ogenblik’ waarin tijdelijkheid en eeuwigheid elkaar ontmoeten… De door ons gelezen Nederlandstalige versie is die van Dr. J. Sperna Weiland.

Om de bespreking voortaan gemakkelijker te maken zullen we proberen een samenvatting vooraf van de te lezen tekst ter beschikking te stellen. Op de bijeenkomst zelf kan die tekst bijgewerkt worden met onze opmerkingen en bedenkingen. We verwerken die dan in voetnota’s. De al gelezen pagina’s werden al op deze wijze samengevat. Deze bijgewerkte korte samenvatting van het werk zullen we vervolgens publiceren als verslag van de bijeenkomst en ook integraal publiceren op de Weblog: http://werkgroepkierkegaard.blogspot.com/
Next meeting: June 24^th, 04h p.m.

S. Landuyt

JAARRAPPORT 2010 -2011

2011-06-15T10:58:00.000+02:00

Jaarverslag van de Werkgroep Kierkegaard 2011.

(* verschijnt in de volgende Acta Compqaranda van de FVG)

In het oeuvre van Kierkegaard neemt: “Het Begrip Angst” een sleutelpositie in. Daarom werd het ook dit jaar terug op onze agenda geplaatst. (De meesten van ons, maar niet iedereen – ook andere vertalingen kwamen aan bod - gebruikten de “Ambo” uitgave, met de vertaling van J. Sperna-Weiland). Onder het pseudoniem Vigilius Haufniensis (de wakende van Kopenhagen) analyseert Kierkegaard de verschillende aspecten van het begrip angst. Het is een boeiende, maar dikwijls duistere en moeilijk te begrijpen tekst. Je leest het werk niet zoals je een roman leest. De leden van de groep waardeerden dan ook ten zeerste het voorstel van Sam Landuyt om een samenvatting te maken van de hoofdstukken die de voorbije maanden aan bod kwamen; verder dan het tweede hoofdstuk zijn we echter niet geraakt, er blijft dus nog brood op de plank voor volgend werkjaar …

Wat hierna volgt is dus een ‘samenvatting van de samenvatting’:

1. Het onderwerp en de methode:

Kierkegaard omschrijft zijn werk als:“ Een eenvoudige, psychologische overweging, die heenwijst naar het dogmatische probleem van de erfzonde”. Het blijkt heel spoedig hoe elk woord geladen is met betekenis:

- eenvoudig: is naar onze mening wel iets anders;

- psychologisch: maar ook filosofische, dogmatische, polemische overwegingen. Waarom dit zo is zal blijken uit de tekst;

- overweging: de gegevens van de dogmatiek overweegt men, zoals men de inhoud van een preek of een gesprek overweegt, door zich de woorden ervan toe te eigenen;

- dogmatische: gegevens die, opgeroepen door de Openbaring, aan het denken voorgelegd worden en het denken op een eigen, specifieke wijze aan het werk zetten;

- erfzonde: probleem uit de dogmatiek. De angst, via de psychologische overweging ervan, leidt naar het dogmatische probleem van de erfzonde.

Kierkegaard kiest – in tegenstelling tot Hegel die de ganse filosofie onder één noemer wou onderbrengen – voor de Socratische methode want “Socrates was groot daardoor dat hij onderscheidde wat hij begreep en wat hij niet begreep” (pag. 143).

2. Voorwoord en inleiding:

Voor Kierkegaard is het duidelijk: wie een boek schrijft dient vooraf de zaak grondig te doordenken. In een uitvoerige inleiding onderzoekt Kierkegaard dan ook “in welke zin het onderwerp van de overweging (het begrip angst en het dogmatische probleem van de erfzonde) een taak is die binnen de gezichtskring van de psychologie valt en in welke zin het, nadien, heenwijst naar de dogmatiek”(pag.149).

Ieder afzonderlijk wetenschappelijk probleem moet zijn vaste plaats, maat en grens hebben en kennen en – binnen het grote gebied van de Wetenschap - er zich naar voegen. Anders is verwarring troef: onderscheiden, afbakenen, maat en grens bepalen is dus wat Kierkegaard vooraf doet. Zijn opponenten hierbij zijn vooral de filosoof Hegel en de theologen van de Deense staatskerk.

Een paar voorbeelden van dergelijke ‘foute bewerkingen’:

- de logica definiëren als de werkelijkheid: beide, werkelijkheid en logica, zijn hiermee niet gebaat;

- in de dogmatiek het geloof, zonder nadere bepaling, de onmiddellijkheid noemen: het geloof verliest erbij en de dogmatiek eveneens;

- het woord “verzoening” (ethische categorie) gebruiken als ander woord voor mediatie of synthese in de triade: thesis, antithesis, synthesis. Twee wetenschappen worden daardoor grondig door elkaar gehaald: ethiek en dogmatiek.

Het boek heeft zich tot taak gesteld het begrip ‘angst’ psychologisch zo te behandelen dat het het dogma van de erfzonde in gedachten en voor ogen heeft; in zoverre heeft het ook, stilzwijgend, met het begrip “zonde” te maken. De zonde echter komt niet binnen de gezichtskring van de psychologie. De zonde ‘heeft geen plaats’ en als men haar een plaats wil geven, hetzij in de esthetica, hetzij in de metafysica, hetzij in de psychologie wordt de stemming (=gemoedsstemming) verward. De gemoedsstemming die bij de zonde past is de ernst. Er is geen wetenschap waar de zonde thuis hoort. “Ze is onderwerp van de preek, waar de enkeling als enkeling met de enkeling spreekt” (pag.154).

De zonde zou in de eerste plaats thuis horen in de ethiek. Maar de ethiek behandelt idealiteit. De ethiek moet de idealiteit verlaten om de zonde (gedeeltelijk) in zich te kunnen opnemen. Dit gebeurt door de categorie van het berouw. Als de zonde zelf in de ethiek opduikt, trekt ze zich terug als een diepere en nog diepere vooronderstelling, een vooronderstelling die het individu te boven gaat. Er is dan een categorie opgekomen die geheel buiten de ethica ligt. De erfzonde (die dan opduikt) maakt alles nog wanhopiger. Ze heft de moeilijkheid op, niet met behulp van de ethiek, maar van de dogmatiek. De ethiek gaat ervan uit dat de deugd te realiseren is. De zonde is sceptisch daarover.

Met de dogmatiek begint de wetenschap die, in tegenstelling tot de strikte zo geheten ideale wetenschap, uitgaat van de werkelijkheid: van onder naar boven toe. De dogmatiek moet de (werkelijkheid van) de erfzonde niet verklaren, ze verklaart ze door ze te vooronderstellen (als Openbaringsgegeven). De nieuwe wetenschap begint dus met de dogmatiek, in dezelfde zin als de immanente wetenschap begint met de metafysica. Hier vindt de ethiek (de nieuwe, tweede vorm van de ethiek) haar plaats als de wetenschap die het bewustzijn van de dogmatiek aangaande de werkelijkheid als opgave voor de werkelijkheid stelt. De moeilijkheid werd nog groter doordat de zonde van de enkeling zich uitbreidde tot de zonde van de gehele mensheid. Toen kwam de dogmatiek ter hulp met de erfzonde. De nieuwe ethiek vooronderstelt de dogmatiek en daarmee ook de erfzonde en verklaart nu daaruit de zonde van de enkeling, terwijl ze tegelijkertijd de idealiteit als taak stelt, echter niet in een beweging van boven naar beneden, maar van beneden naar boven (pag. 158).

De psychologie, niet de ethiek, houdt zich bezig met de mogelijkheid van de zonde en zo staat de psychologie in dienst van de dogmatiek. En hier verschijnt de erfzonde weer op het toneel. De dogmatiek verklaart de erfzonde, die de ideële mogelijkheid van de zonde is. De eerste ethiek ignoreert de zonde, de tweede ethiek heeft niets met de mogelijkheid van de zonde te maken maar heeft wel de werkelijkheid van de zonde binnen haar domein. De eerste ethiek vooronderstelt de metafysica, de tweede ethiek de dogmatiek.

“ANGST ALS VOORONDERSTELLING VAN DE ERFZONDE” is dan ook het onderwerp van het eerste hoofdstuk. Erfzonde, eerste zonde, zonde van Adam, zondeval: zijn dit identieke begrippen? Omdat het denken in het Genesisverhaal op moeilijkheden stootte zijn er in alle belijdenissen allerlei verklaringen geweest, de ene al meer fantastisch dan de andere. Zelfs tot in de christelijke dogmatiek, waarin Christus de verzoening met de Vader heeft gebracht voor de zonde van Adam en haar (erfelijke?) gevolgen in de mensheid. Door deze ‘fantastische’ verklaringen wordt Adam buiten de geschiedenis geplaatst en als enige uitgesloten is van de verzoening.

Neen, zegt Kierkegaard: “het essentiële in de menselijke existentie is dat de mens individu is en als zodanig tegelijk zichzelf en de hele mensheid (…) Op ieder moment is het individu zichzelf en de mensheid. Dat is de volmaaktheid van de mens als toestand gezien.” (pag. 164) “Adam is de eerste mens, hij is tegelijk zichzelf en de mensheid.” (pag. 165). En het is op grond van het denken dat wij hem er bij houden en niet uit een of andere piëteit of edelmoedigheid. Adam is niet wezenlijk anders dan de mensheid.

Traditioneel is het verschil tussen Adams eerste zonde en die van al de nakomende mensen dit: de zonde van Adam is de voorwaarde voor de zondigheid als consequentie; de andere eerste zonde (van gelijk welke andere mens) veronderstelt de zondigheid als haar voorwaarde. Het is echter gemakkelijk te zien dat de ‘eerste zonde’ iets anders betekent dan ‘een’ zonde. De eerste zonde stelt de kwaliteit, de eerste zonde is de zonde. “De nieuwe kwaliteit ontstaat met de sprong” (een geliefd thema van Kierkegaard, een eigenschap van de kwaliteit om precies haar eigen-aardigheid aan te duiden).

Maar als de eerste zonde numeriek op te vatten is als één zonde, dan komt er geen geschiedenis, niet in het individu en ook niet in de mensheid. De zonde kent echter geschiedenis: “met de eerste zonde is de zonde in de wereld gekomen”. Het verhaal in Genesis wordt nogal gedachteloos afgedaan als een mythe, terwijl het de enige dialectisch- consequente opvatting is, eigenlijk geconcentreerd in de uitspraak: de zonde is door een zonde in de wereld gekomen. Wanneer dat niet zo was, dan was ze zo wat ‘iets toevalligs’ (pag. 167). Deze moeilijkheid voor het verstand is uitgerekend de triomf van de verklaring: dat de zonde zichzelf vooronderstelt. De zonde komt dus plotseling te voorschijn, met een sprong, maar deze sprong stelt tegelijk de kwaliteit. Belangrijke overwegingen hier op de bladzijden die volgen over kwantiteit, kwaliteit, sprong, ergernissen voor het verstand… (pag. 168).

Heel scherp en correct geformuleerd moet men zeggen: door de eerste zonde is de zondigheid in Adam gekomen en zo in de wereld. Bij niemand anders zal men zeggen dat door zijn/haar eerste zonde de zondigheid in de wereld gekomen is. En toch komt ze door die mens ook in de wereld, op analoge wijze, een wijze die in wezen niet anders is. De zondigheid is alléén in de wereld, voor zover ze door de zonde binnenkomt” (pag. 168). Pas als men Adam in de mensengeschiedenis opneemt, komt men tot die conclusie. Anders blijft hij ‘fantastisch’. Daar waar de mensheid niet met iedere mens van voren af aan begint, krijgt de zondigheid van de mensheid wel een geschiedenis: ze gaat voort in kwantitatieve bepalingen. Het individu heeft er deel aan in de sprong van de kwaliteit.

Daarna gaat Kierkegaard dieper in op de begrippen onschuld en zondeval. Het lijkt er op dat door de onschuld - die onwetendheid is - de onschuld van Adam een andere is dan die van zijn nakomelingen. Maar een ‘meer’ (van het kwantitatieve weten) constitueert geen (nieuwe) kwaliteit. Onschuld is dus onwetendheid, maar hoe gaat die verloren? K. houdt het er bij dat de psychologie hier de wetenschap is die met de verklaring te maken heeft. Als ze binnen haar grenzen blijft.

De onschuld is onwetendheid en in de onschuld is de mens niet bepaald als geest, maar psychisch bepaald in onmiddellijke eenheid met zijn natuurlijkheid (biologie). De geest is (nog) dromende in de mens. In die toestand is er vrede en rust , maar toch nog iets anders; “Wat is dat dan? Niets! Maar wat werkt dat Niets uit? Het roept Angst op. Het diepe geheim van de onschuld is, dat ze tegelijkertijd angst is”. (176).

Angst is een gesteldheid van de dromende geest en als zodanig hoort ze thuis in de psychologie. Angst moet worden onderscheiden van vrees (voor iets bepaalds). De angst is de werkelijkheid van vrijheid als mogelijkheid voor de mogelijkheid. Bij het dier treft men dus geen angst aan, omdat het in zijn natuur niet bepaald is als geest.

De dialectische bepalingen in de angst hebben een psychologische dubbelzinnigheid. Angst is een sympathische antipathie en een antipathische sympathie. Iets heel anders dus dan de psychologische bepaaldheid van concupiscentia (begeerte). Het gaat er om dat de angst aan het licht komt. De mens is synthese van lichaam en psyche. De derde, die de synthese maakt is de geest. In de onschuld is de mens meer dan een dier. De geest is aanwezig, maar als dromend. Hij verstoort, als hij aanwezig is, als een vijand de verhouding tussen ziel en lichaam. .

Hoe verhoudt de mens zich nu tot die dubbelzinnige macht die de geest is, hoe verhoudt de geest zich tot zichzelf en tot zijn voorwaarde? Hij verhoudt er zich toe als angst. Hier is geen weten van goed en kwaad enzovoort, maar de hele werkelijkheid van het weten projecteert zich in de angst als het geweldige niets van de onwetendheid. Er is nog de onschuld, maar één woord is genoeg om de onwetendheid te richten. In de plaats van niets heeft de onschuld nu een raadselwoord. Het verbod van eten van de vruchten van de boom van goed en kwaad maakt hem angstig, “omdat het de mogelijkheid van de vrijheid wekt” (pag. 178).

Dan volgt de zondeval. De gevolgen waren: de zonde kwam in de wereld en het seksuele werd gesteld en het ene is van het andere niet te scheiden. Het verschil tussen de seksen was er natuurlijk al van voor de zondeval. “Alleen, het was er toch niet, omdat het in de onwetendheid niet bestaat” (182). In de onschuld was Adam als geest dromende geest. Het verbindende is er dus nog niet, de geest is nog niet gesteld. De zondigheid is dus niet de zinnelijkheid, maar zonder zonde geen seksualiteit en zonder seksualiteit geen geschiedenis. Een volmaakte geest heeft het ene evenmin als het andere. Pas met de seksualiteit is de synthese gegeven als tegenstrijdigheid en taak tegelijk. Dat is de werkelijkheid waaraan de mogelijkheid van de vrijheid voorafgaat. Dat is niet ‘het goede of kwade te kunnen kiezen’. De mogelijkheid is: te kunnen. In een logisch systeem is de overgang van mogelijkheid naar werkelijkheid gemakkelijk te bepalen. In de werkelijkheid is een tussenschakel nodig. De tussenschakel hier is de angst. Angst is echter een ‘gevangen vrijheid’.

Het is een dwaasheid logisch te willen verklaren hoe de zonde in de wereld is gekomen. Ook de wetenschap kan dat niet. Hoe de zonde in de wereld is gekomen begrijpt ieder mens enkel en alleen door zichzelf; wil hij het van een ander leren dan zal hij het eo ipso misverstaan.

In het tweede hoofdstuk wordt de beweging van terugblikken – tot aan de eerste zonde – omgekeerd in een vooruitblikkende beweging en komen we terecht in de geschiedenis met de “ANGST DIE DE ERFZONDE IN HAAR VOORTGANG BEWERKT”.

Zoals de zondigheid zich in de mensheid in kwantitatieve bepalingen beweegt, zo doet de angst dit ook. Het gevolg van de erfzonde, of de aanwezigheid van de erfzonde in de enkeling, is angst, die alleen kwantitatief van die van Adam verschilt (p.185). De zonde is in de wereld gekomen in de angst, maar de zonde heeft ook weer angst met zich meegebracht. De werkelijkheid van de zonde is namelijk een werkelijkheid die geen bestendigheid heeft. Enerzijds is de continuïteit van de zonde de mogelijkheid die angst aanjaagt; maar anderzijds is de mogelijkheid van een verlossing weer een niets, dat de mens zowel liefheeft als vreest; want dat is altijd de verhouding van de mogelijkheid tot de individualiteit. Eerst op het moment waarop de verlossing werkelijk is geworden, is deze angst overwonnen

Angst betekent nu twee dingen: de angst waarin de enkeling de zonde stelt met de kwalitatieve sprong – en de angst die met de zonde is binnengekomen en altijd weer binnenkomt, en die in zoverre ook kwantitatief in de wereld komt iedere keer dat een mens de zonde stelt. Kierkegaard spreekt over objectieve angst, die alleen kan bestaan in onderscheid met subjectieve angst, een onderscheiding waarvan bij Adam nog geen sprake kon zijn. In strikte zin is subjectieve angst de in het individu aanwezige angst die het gevolg van de zonde is. Onder objectieve angst verstaan we daarentegen de weerslag van de zondigheid op de hele wereld. Deze objectieve angst kan kwantitatief verschillen.

In een uitvoerige uiteenzetting wordt dan het begrip ‘subjectieve angst’ behandeld. Ook al is de angst bij het latere individu meer gereflecteerd, toch blijft men als Adam op de zelfde manier verantwoordelijk voor zijn (eigen) schuld, die met de kwalitatieve sprong in de angst gesteld wordt en waardoor de angst zijn dubbelzinnigheid behoudt. Als men wil ontkennen dat ieder later individu een staat van onschuld heeft of heeft gehad, dan zou er een mens ontstaan die geen enkeling is maar slechts een (optelbaar = kwantitatief ) exemplaar van de soort. In het latere individu wordt het ‘niets’ van de angst meer een ‘iets’. Maar voor de onschuld van het latere individu als voor die van Adam geldt: het is er allemaal voor de vrijheid en het is er maar als de enkeling door de kwalitatieve sprong de zonde stelt. De zonde vooronderstelt zichzelf, natuurlijk niet vóór ze gesteld is, anders zou dit predestinatie zijn, maar als ze gesteld is.

Dat iets dat het ‘niets van de angst’ in het latere individu kan betekenen is de erfzonde in strikte zin: het is het gevolg van de opeenvolging van de generaties. Het gaat hier vanzelfsprekend niet om de erfelijke mismaaktheden of enige optelbare kwantiteit aan gebreken. Door de zonde werd de zinnelijkheid zondigheid. Deze stelling heeft een dubbele betekenis: door de zonde werd de zinnelijkheid zondigheid, dit is de geschiedenis van het geslacht en door Adam is de zonde in de wereld gekomen, dit is de kwalitatieve sprong van het individu.

De zinnelijkheid is dus niet de zondigheid, maar daar waar de zonde gesteld is of gesteld wordt, maakt ze de zinnelijkheid tot zondigheid (pag. 205). Dat en wat de zonde nog meer betekent, bespreekt Kierkegaard hier niet omdat we ons hier enkel psychologisch verdiepen in de toestand die aan de zonde voorafgaat en die, psychologisch gesproken, minder of meer predisponeert (pag. 206).

… Tot zover zijn we dit werkjaar geraakt; de volgende drie hoofdstukken, die handelen over: angst als gevolg van uitblijven van zondebewustzijn, angst als gevolg van de zonde in de enkeling en angst die verlossing brengt door het geloof zullen we – Deo volente – in het volgend werkjaar aanpakken. De meest actieve onder ons kunnen misschien al beginnen met verder lezen … Tot dan … en een fijne zomer!

Sam Landuyt – Fientje Van Otten.

Verslag Bijeenkomst 29 april 2011

2011-06-15T10:43:00.001+02:00

Aanwezig:Sam Landuyt, Noël Melis, Gisèle Peeters, Hedwig Van Damme, Rit Van den Bergh, Aad Van der Perk, Fientje Van Otten, Chris Vonck

Afwezig en verontschuldigd: Jan De Wachter, Jan Gysen, Levi Matuszczak, Paul Plompen Bavo Van Eesbeeck.

Nieuwe publicatie: De moed tot het onmogelijke. Kierkegaard en Zen. Ton Lathouwers, Luce Ramaker en Jan Bor; uitgave Asoka 2010.

Rondvraag over onze ‘persoonlijke opinies over zonde, zondigheid en erfzonde. We ontvangen van drie van onze leden nu al een nota. We zullen die ter nadere kennismaking aan al de deelnemers aanbieden. Deze persoonlijke en dus vertrouwelijke ‘uitingen’ worden niet op de website van de Kierkegaardwerkgroep gepubliceerd. We moedigen de overige actieve deelnemers aan om ook een dergelijke nota uit te schrijven en mee te brengen volgende bijeenkomst. Zonder enige verplichting echter!

Samenvatting van de gelezen teksten: een eerste proefversie (samenvatting van de inleiding) wordt rondgedeeld. Gevraagd wordt aan de deelnemers eventuele opmerkingen en aanvullingen op te sturen of mee te brengen volgende bijeenkomst. S.L. zal verder werken aan deze samenvatting.

We gaan verder met de bespreking van de tekst van Het Begrip Angst: Hoofdstuk II, § 2: subjectieve angst (pag 192 en volgende). Het blijft moeilijk om bij een eerste lezing de volle draagwijdte van wat K. schrijft en bedoelt te begrijpen. Subjectieve angst staat natuurlijk in oppositie met objectieve angst. K. heeft van bij het begin van de bespreking van de objectieve angst al geprobeerd beide nader tegenover elkaar en tegenover Adam, het individu en de gehele mensengemeenschap te bepalen (p. 188 - 189). “Objectieve angst kan alleen bestaan in onderscheiding van subjectieve angst; een onderscheiding waarvan bij de onschuld van Adam (nog – s.l.) geen sprake kan zijn. In strenge zin is de subjectieve angst de in het individu aanwezige angst, die het gevolg van zijn ( = Adam’s – s.l.) zonde is”. De onderscheiding tussen objectieve en subjectieve angst hoort dan thuis in de beschouwing van de wereld en van de staat der onschuld bij het latere individu (na Adam s.l.). De indeling wordt dan zo, dat subjectieve angst nu betekent de in de onschuld van de enkeling aanwezige angst, die overeenkomt met die van Adam, maar er toch kwantitatief van verschilt door de kwantitatieve bepaaldheid van de opeenvolgende generaties. Onder objectieve angst daarentegen verstaan we de weerslag van deze zondigheid op de hele wereld”.

Bij de bespreking van de subjectieve angst, zegt K. dat het bij iedereen weerstand zou oproepen als men wil ontkennen dat ieder later (dan Adam s.l.) individu een staat van onschuld heeft… of heeft gehad.” Dan zou er immers een individu ontstaan dat geen individu was, maar zich slechts als exemplaar van zijn soort verhield”, en toch zou moeten worden gezien als schuldig, dus als individu. Neen, zegt hij: angst is het duizelen van de vrijheid dat ontstaat wanneer de geest de synthese wil stellen en de vrijheid neerziet in haar mogelijkheid en dan de eindigheid grijpt om zich daaraan vast te houden. In dat duizelen valt de vrijheid.” (192). “Verder kan de psychologie niet komen en verder wil ze niet komen”.

In dat moment (van de val – s.l.) is alles anders geworden en wanneer de vrijheid zich weer opricht, ziet ze dat ze schuldig is. Tussen die beide ogenblikken ligt de sprong die geen enkele wetenschap heeft verklaard of (… ) kan verklaren. Wie in angst schuldig wordt, diens schuld is zo dubbelzinnig mogelijk. Angst is een vrouwelijke onmacht, waarin de vrijheid bezwijkt. Psychologisch gesproken gebeurt de zondeval altijd in onmacht; tegelijkertijd is de onmacht zo zelfzuchtig als ze maar zijn kan en geen concrete uitdrukking van de vrijheid is zo zelfzuchtig als de mogelijkheid van iedere gedaante. … In het latere individu (dan Adam s.l.) is de angst meer gereflecteerd. Het niets van de angst wordt een complex van vermoedens die zich in zichzelf reflecteren.” (193).

We besluiten samen om volgende bijeenkomst toch nog weer te wijden aan de verdere bespreking van de subjectieve angst ( tot pag. 209).

S. Landuyt

Next meeting: May 28^th, 16h.

Verslag Bijeenkomst 25 maart 2011

2011-06-15T10:37:00.004+02:00

Werkgroep Kierkegaard - verslag bijeenkomst van 25 maart 2011.

Aanwezig:Sam Landuyt, Noël Melis, Gisèle Peeters, , Rit Van den Bergh, Aad Van der Perk, Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck

Afwezig en verontschuldigd: Jan De Wachter, Jan Gysen, Levi Matuszczak, Paul Plompen , Hedwig Van Damme, Bavo Van Eesbeeck,

We nemen eerst kennis van het mailtje van onze vriend en medelid Jan Gysen. Hij schrijft: “Kierkegaard maakt het zich en ook ons erg moeilijk door zijn gepieker over de erfzonde. In de traditie van het Hindoeïsme is er nergens sprake van enige erfzonde”. Na enig nadenken besluiten we tegen volgende keer aan alle leden de schriftelijke vraag voor te leggen:

“Wat betekenen voor u persoonlijk, in uw intieme overtuiging, het begrip zonde, toestand van zondigheid, erfzonde, gevolgen van erfzonde in u zelf en in de wereld?”

We beloven u de antwoorden op te nemen in het verslag en te publiceren op de weblog: www.werkgroepkierkegaard.blogspot.com. Als u het verlangt kan het ook anoniem.

Sam belooft tegen volgende vergadering een samenvatting te maken van het eerste hoofdstuk, samen met het voorwoord en de inleiding van Het Begrip Angst. Dit om iedereen, ook de afwezigen, toe te laten beter kennis te maken met het werk.

We starten met hoofdstuk II. Angst die de erfzonde in haar voortgang bewerkt.

Terwijl hoofdstuk I retrograde te werk ging, vertrekt K. nu op progressieve wijze en wel lapidair: “Met de zondigheid werd de seksualiteit gesteld en begint de geschiedenis van de mensheid” (p. 185). Seksualiteit op zichzelf is niet zondig. Begeerte op zich al evenmin. Waarom dan die koppeling? Het moet ergens liggen in het feit dat, volgens K. door de zondigheid ‘bewustzijn’, d.w.z. ‘geest’ in Adam wakker geworden is (niet meer ‘dromend’ is - onderscheid tussen goed en kwaad?) en dat van dan af de aanwezige seksualiteit en begeerte ineens bewuste en gekozen opties zijn en zodoende mogelijkheid tot zonde geworden. Zonde, mogelijk geworden door het ontstaan en ontwikkelen van reflectie? Het onderscheid tussen goed en kwaad schept meteen de mogelijkheid van vrijheid. Zodoende dat van dan af ook geschiedenis ontstaat: menselijke historiek, gevat in procreatie van generatie op generatie. Het woord seksualiteit is hierbij echter minder gelukkig gekozen. Waarom niet erotiek of menselijke seksuele liefde?

Men merkt op dat K. hier ook ageert tegen de Deense staatskerk van toen die het begrip erfzonde en schuld maar al te graag sterk poneerde en zo de macht over de ‘zielen’ van haar gelovigen beter behield. Chris merkt ook op dat in de orthodoxe kerken het begrip erfzonde veel minder sterk aanwezig is.

Over wat K. schrijft over de modus operandi van de psycholoog is men kritisch. K. is ongetwijfeld een goed waarnemer van menselijk gedrag en zijn pseudoniemen zijn elk een dichterlijke verhouding tot die waarnemingen. Maar doet hij het niet – zie zijn beschrijving op pag. 187 - ten koste van de waargenomen andere, die hij als een echte jager, heel stil benadert om hem uit zijn schuilhol te lokken? De psychotherapeut van vandaag zou protesteren.

We gaan nog verder in op allerlei grondbegrippen die door de lezing bij ons aan de oppervlakte komen: stemming en gemoed, volkomenheid en verlangen naar volkomenheid, gelatenheid (Gelassenheit - Eckhart) en oplossing van het Zelf (Boeddhisme) als de verzoening met de Vader door de verlossingsdaad van de Zoon een voltrokken feit geworden is. Met ook de tegengestelde mening dat pas vanaf de verlossing en verzoening de mens zijn echte wezenlijke taak in de schepping kan aanvangen (en geen rijstpap met gouden lepeltjes hoeft te eten).

Volgende bijeenkomst: 29 april 2011 te 16 uur.

S.Landuyt

Werkgroep Kierkegaard Verslag Bijeenkomsten 2010 - 2011

2011-03-29T11:51:00.002+02:00

Werkgroep Kierkegaard - verslag bijeenkomst van 25 februari 2011.

Aanwezig:Sam Landuyt, Noël Melis, Gisèle Peeters, Paul Plompen, Rit Van den Bergh, Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck.
Afwezig en verontschuldigd: Jan De Wachter, Jan Gysen, Levi Matuszczak, , Hedwig Van Damme, Bavo Van Eesbeeck, Aad Van der Perk.

We hadden ons voorgenomen de inleiding en het eerste hoofdstuk van ‘Het Begrip Angst’’ grondig door te nemen om nadien de volgende hoofdstukken des te gemakkelijker te begrijpen. Zodoende vatten we ook in deze bijeenkomst de bespreking aan van enkele vragen van de aanwezige leden over de inleiding en hoofdstuk I. Het werd een geanimeerd en uitdeinend gesprek over de door Kierkegaard aangehaalde begrippen: de eerste zonde en de toestand van zondigheid, de zondeval, historisch en dogmatisch bekeken, angst en het verschil tussen psychologische, zelfs biologisch geïnspireerde angst en de existentiële angst die optreedt in het wezen mens als hij innerlijk geconfronteerd wordt met ‘het niets’. De vergelijking van de eerste Adam “door wie de zonde in de wereld kwam” en Jezus Christus, de enige mens die niet gevangen is binnen de historische context van de toestand van zonde en zondigheid en door zijn verlossingswerk ‘de tweede Adam’ wordt. En hoe dit mogelijk wordt: “dat Adam de eerste mens is en tegelijk zichzelf en de hele mensheid is”. Vergelijk met de leer van het mystiek lichaam van Jezus Christus.
We stelden vast dat er op het einde nog een heel aantal bladzijden lagen te wachten. We namen ons dan ook voor om volgende bijeenkomst (van 25 maart) nogmaals vragen te bespreken die rond bepaalde begrippen rijzen, zoals rond ‘het begrip onschuld’ en ‘het begrip angst’ evenals uit de laatste, samenvattende paragraaf van dit hoofdstuk: ‘angst als vooronderstelling van de erfzonde die, het spoor terug volgend, de erfzonde verklaart in de richting van haar ontstaan’.
Tevens vragen we de leden om de lezing voor te bereiden van paragraaf 1 van het tweede hoofdstuk: Angst die de erfzonde in haar voortgang bewerkt: §1. Objectieve angst (tot pagina 192).
Als de bespreking van hoofdstuk I afgewerkt is zullen we in het daarop volgende verslag een korte samenvatting plaatsen van het ganse hoofdstuk en ook onze belangrijkste interpretaties over dit hoofdstuk. Dit ten behoeve van degenen die afwezig waren, zodat ook zij mee onze onderwaterzoektocht naar de oertoestand van de erfzonde zullen kunnen volgen.

Volgende bijeenkomst: vrijdag 25 maart, 16u. Allen van harte welkom.

S.Landuyt.

Werkgroep Kierkegaard Bijeenkomsten 2010 - 2011

2011-02-16T16:07:00.001+01:00

Verslag Bijeenkomst van 28 januari 2011.
Aanwezig: Sam Landuyt, Noël Melis, Gisèle Peeters, Paul Plompen, Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck.
Afwezig en verontschuldigd: Jan De Wachter, Jan Gysen, Levi Matuszczak, Hedwig Van Damme, Bavo Van Eesbeeck, Rit Van den Bergh, Aad Van der Perk.
We begonnen onze sessie met een bezoek/vooropening aan de tentoonstelling

QAOKTUALUK

Leven en werken als missionaris bij de Inuit (1945-1960)

van onze vriend, ouderdomsdeken en medelid André Vermaut. Het was een prachtige fototentoonstelling, samen met enkele mooie sculpturen en memorabilia, van 15 jaar verblijf van André bij de Eskimo’s als pater Oblaat/missionaris.
Het geheel van de indrukwekkende foto’s van dit heel bijzondere leven was de moeite waard. Spontaan dacht ik aan onze jeugdige generatie die dergelijke getuigenissen voor ogen moet krijgen om zich een levendig beeld te vormen van wat het was, toen, nog maar vijftig jaar geleden in het Hoge Noorden van Canada. De tentoonstelling zal vanaf nu als ‘reizende tentoonstelling’ aan scholen en instituten kunnen aangeboden worden en dat is een heel goed idee. Een speciaal woord van dank en een dikke proficiat voor Ernie Vonck die door zijn energieke inzet en zijn inzicht de tentoonstelling mogelijk maakte en alles deed om ze te promoten.
Daarna zijn we naar ons lokaal afgezakt en… hebben met André zelf verder doorgeboomd over “het leven daar” en “het leven van toen”. Voor de aanwezigen van de oudere generatie onder ons, een prachtgelegenheid om alles aan herinneringen boven te halen.
We nemen ons voor om volgende keer weer naar Kierkegaard zelf te luisteren; we lezen dan tot het einde van het eerste hoofdstuk van Het Begrip Angst en proberen het als één geheel samen te vatten voor elkaar.

Dit is dus de planning voor de volgende bijeenkomst: vrijdag 25 februari 2011 te 16u.

Next meeting: February, 25th 04h p.m.

Sam Landuyt.

QAOKTUALUK - Tentoonstelling - Uitnodiging

2011-01-26T13:57:00.001+01:00

Naar aanleiding van de tentoonstelling "Qaoktualuk" die te bezichtigen is in de FVG van 28 januari t/m 6 februari 2011, hebben de organisators en medewerkers van de Faculteit voor Vergelijkende Godsdienstwetenschappen en Native American Studies de eer u uit te nodigen op de Receptie ter gelegenheid van deze tentoonstelling op 1 februari 2011, in aanwezigheid van André Vermaut

Qaoktualuk (Pater Andre Vermaut o.m.i.)

Leven en werken als missionaris bij de Inuit 1945-1960

FVG – Bist 164 - Wilrijk

Receptie, 1 februari 2011 van 19.00 tot 22.00

FVG, Bist 164 Wilrijk

www.antwerpfvg.org

info@antwerpfvg.org

Verslag Bijeenkomst van17 december 2010

2011-01-26T13:48:00.000+01:00

Aanwezig: Lydia Bonte, Sam Landuyt, Noël Melis, Paul Plompen, Rit Van den Bergh, Bavo Van Eesbeeck, Fientje Van Otten, Chris Vonck.
Afwezig en verontschuldigd: Jan De Wachter, Jan Gysen, Levi Matuszczak, , Gisèle Peeters, Hedwig Van Damme, Aad Van der Perk, André Vermaut.

We gaan verder met de bespreking van Hoofdstuk I van Het Begrip Angst. In dit hoofdstuk tracht K. de verschillende begrippen te definiëren, zoals ze in ons onderwerp zullen te pas komen. Het gaat om begrippen zoals: de eerste zonde, onschuld, zondigheid, angst, “angst als vooronderstelling van de erfzonde, die het spoor terug volgend, de erfzonde verklaart in de richting van haar ontstaan”. Meteen worden aanverwante of dialectisch tegengestelde begrippen verhelderd, zoals vrees tegenover angst, onwetendheid tegenover onschuld, onmiddellijkheid van uit de logica tegenover onschuld uit de ethica, de kwantiteit en de kwalitatieve sprong enz.. Soms raakt K. zelf wat verloren in zijn begripsbepalingen, bvb over de onwetendheid. Soms lijkt hij ook wat te veel betrokken bij zijn spiegelgevecht met de filosofie van Hegel. Maar algemeen gesproken leiden zijn omschrijvingen toch tot een uitklaring van de begrippen die hij verder zal gebruiken in dit wel uiterst moeilijke benaderen van de toestand van oerzonde en oerzondigheid.

Uitspraken zoals: “ Op ieder moment is het individu zichzelf en de mensheid. Dat is de volmaaktheid van de mens als toestand gezien” klinken wel goed en zijn ook filosofisch verhelderend voor wat betreft de zondigheid als toestand van de zonde-van-allen-in-Adam en ze geven in feite ook een filosofische verklaring voor wat betreft de mogelijkheid van de Verlossing van ons allen door en in Jezus Christus. Het is echter een filosofische benadering van een gegeven uit de Openbaring (dogma). Berust een dergelijk gegeven ook op een bestaande ‘natuurlijke’ eigenschap van de mens, van de materie, van de kosmos, van de werking van de geest, van de zielsvermogens? En zo ja, welke is dat?

We houden ons tijdens de bijeenkomst bezig met nadenken over de realiteit van de onmiddellijkheid en waar ze terug te vinden is: bij de baby? In het dierlijk bewustzijn? Is de mystieke ervaring een “gerealiseerde onmiddellijkheid”, op een hoger vlak van bewustzijn getild?

We hebben de indruk dat we nog even bij dit eerste hoofdstuk zullen moeten blijven verwijlen, om alles goed te laten doordringen en tot een vorm van begrijpen te komen van wat Kierkegaard eigenlijk wil gezegd hebben en niet alleen of niet zozeer wat wij in zijn woorden aan betekenissen leggen. Voer voor onze ‘specialisten’ ter zake om ons dat alles te bezorgen?

We vragen voor volgende keer om het ganse eerste hoofdstuk gelezen te hebben om het dan in zijn geheel enigszins te proberen te omvatten. Zodoende dat we nadien met minder moeite de verkenning van de Angst kunnen aanvangen.

Niet vergeten, beste leden: uw bijdrage te storten voor het lopende jaar: € 15 op rekening nr. 001- 1364212-80 of: IBAN BE 47 0011 3642 1280 / BIC GEBABEBB.
Voor Nederland is dit: ING 3162270 of: IBAN: NL08INGB0031162270 / BIC: INGBNL2A van Faculteit Vergelijkende Godsdienstwetenschappen Wilrijk-Antwerpen.

Volgende Bijeenkomst: vrijdag 28 januari te 16u.
Next meeting: January 28th, 04h p.m.

Sam Landuyt.

Acta Comparanda Kierkegaard Subsidia I

2011-01-23T17:29:00.000+01:00

Fototentoonstelling Inuit André Vermaut

2011-01-16T10:44:00.001+01:00

Qaoktualuk, (Pater Andre Vermaut o.m.i.) Leven en werken als missionaris bij de Inuit 1945-1960

Fototentoonstelling – Inuit Kunstobjecten - 28 januari t/m 6 februari 2011 FVG – Bist 164 - Wilrijk
Publicaties (*)
Speciaal voor deze tentoonstelling zijn er twee publicaties met beperkte oplage verkrijgbaar, een fotoboek en een souvenier-brochure.
Het boek, « Qaoktualuk, Leven en Werken als Missionaris bij de Inuit 1945-1960 » bevat foto’s met bijbehorende tekst en bevat ruim 70 pagina’s. Het boek is te verkrijgen voor €14.00 (excl.verzending) De full-color souvenir-brochure bevat prachtige foto’s en is te verkrijgen voor €6.00 (excl.verzendingskosten)
Daar de oplage beperkt is kan u nu reeds inschrijven door het berdrag van €14 of €6.00(of beide voor € 20.00) te storten op rekeningnummer IBAN BE 49 0011 0984 2371 met vermelding van « Andre Vermaut »De publicaties kan u afhalen tijdens de duur van de tentoonstelling. Indien u wenst dat wij u de publicatie(s) toesturen stort u €2.50 extra per publicatie.
U kan de publicatie(s) ook telefonisch bestellen via 03.830 51 58
Met vriendelijke groeten,
E.Vonck
Rector FVG
(*) André Vermaut is de ouderdomsdeken van onze vereniging. We publiceren deze aankondiging van zijn werk en tentoonstelling dan ook met de fierheid die we er bij voelen. Van harte gefeliciteerd André!

Werkgroep Kierkegaard Bijeenkomsten 2010 - 2011

2011-01-16T10:25:00.003+01:00

Verslag Bijeenkomst van 26 november 2010
Aanwezig, Jan De Wachter, Sam Landuyt, Noël Melis, Gisèle Peeters, Paul Plompen, Hedwig Van Damme, Rit Van den Bergh, , Fientje Van Otten.
Afwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak, , Aad Van der Perk, Bavo Van Eesbeeck, André Vermaut, Chris Vonck.

We begroeten een nieuw lid van onze groep: Jan De Wachter. Welkom, Jan!
We starten met de lezing en commentaar van het Eerste Hoofdstuk van Het Begrip Angst: “Angst als vooronderstelling van de erfzonde die, het spoor terug volgende, de erfzonde verklaart in de richting van haar ontstaan”. De eerste paragraaf gaat over: “Historische notities met betrekking tot het begrip Erfzonde”. Terwijl K. in de inleiding zich ruimte en oriëntatie verschaft heeft tegenover zijn collega’s filosofen van zijn tijd, vat hij nu het onderwerp Erfzonde aan om, historisch “het spoor terug volgend” klaarheid te scheppen over het begrip zelf van de Eerste Zonde en de Angst die er inherent aan verbonden is. “Eerste zonde, Adams zonde, de zondeval” drie varianten van het begrip Erfzonde. En zijn die wel identiek en wat wordt er allemaal in de verscheidene geloofsbelijdenissen, door de eeuwen heen onder verstaan? Algauw blijkt dat, door van Adam een ‘bijzondere eerste mens’ te maken, van de toestand van vóór de eerste zonde een fantastisch verhaal te maken van naïeve onschuld in een paradijs van welbehagen en van de erfzonde een bijzonder voorval dat alle nakomelingen nadien erfelijk belast heeft, men daardoor en daarbij zowel Adam als de eerste zonde buiten de geschiedenis van de mensheid plaatst, zelfs buiten de Verlossingsdaad van Jezus Christus. Het is pas als het individu ‘de eerste zonde ook tot zichzelf ‘bekent’ dat men de mens en mensheid eert voor wat ze zijn: “op ieder moment is het individu zichzelf en de mensheid. Dat is de volmaaktheid van de mens als toestand gezien” (pag. 164). “Adam is de eerste mens, hij is tegelijk zichzelf en de mensheid”. Het is op grond van het denken (zegge: de filosofie en haar wetmatigheden) dat we hem er bij houden, want “Adam is niet wezenlijk anders dan de mensheid”. In de tweede paragraaf over “Het Begrip : de eerste Zonde” gaat K. dieper in op de historiciteit van de ‘eerste’ zonde. Is die eerste zonde zo maar gewoon de eerste in een kwantitatieve reeks van consequenties van zonden, waarbij de ‘eerste’ de voorwaarde stelt van degene die volgen? Neen, zegt K. “de eerste zonde stelt de kwaliteit, de eerste zonde is de zonde. Deze nieuwe kwaliteit onstaat met de eerste, met de sprong, met de overval van het raadselachtige”. Alleen maar numeriek ‘de eerste zonde’ zijn in de reeks van al de andere daaropvolgende zonden , “dan komt er geen geschiedenis van”, noch in het individu noch in de mensheid” . “Het is een logische en ethische ketterij, wanneer men het wil doen voorkomen alsof de zondigheid in een mens zolang kwantitatief voortschrijdt, tot ze ten slotte met een generatio aequivoca de eerste zonde in een mens doet ontstaan”(pag. 167). Neen, het is zo “dat ieder individu zichzelf en de mensheid is”, wat trouwens de eer van de mens zelf bepaalt tegenover bvb de dierenwereld en wat trouwens ook de Verlossingsdaad van Jezus Christus, “de enige die meer was dan een individu alleen”, mogelijk maakt voor alle mensen in eenheid van de mensheid gebracht… “De zonde is door een zonde in de wereld gekomen”. “Wat de moeilijkheid voor het verstand is, is tevens de triomf van de verklaring en haar diepzinnige consequentie: dat de zonde zichzelf vooronderstelt, dat ze zo in de wereld komt dat ze, wanneer ze er is, voorondersteld is. De zonde komt dus plotseling te voorschijn, dat wil zeggen met een sprong, maar deze sprong stelt tegelijk de kwaliteit”. Kwaliteit en sprong gaan dan elkaar vooronderstellen. Dat wordt dan een ergernis voor het verstand. Het verstand vindt dit een mythe en het verstand zal dan andere verklaringen – andere mythische – ontwerpen: dat de zondigheid aan de zonde voorafgaat. Maar, de zonde is niet door Adam in de wereld gekomen: “Door de eerste zonde is de zondigheid in Adam gekomen”.
Bij iedere mens komt ze op analoge wijze in de wereld… “scherp en correct geformuleerd is de zondigheid alléén in de wereld, voor zover ze door de zonde binnenkomt” (pag. 168).
Inderdaad K. maakt het ons verstand dat tracht te volgen, niet al te gemakkelijk… Maar er is geen (logische) speld tussen te krijgen.
Volgende bijeenkomst: vrijdag 17 december te 16 uur. We lezen vooraf, als voorbereiding tot bladzijde 179.
S. Landuyt

Verslag Bijeenkomst van 29 oktober 2010.

Aanwezig: Sam Landuyt, Gisèle Peeters, Paul Plompen,Hedwig Van Damme, Rit Van den Bergh, Aad Van der Perk, Fientje Van Otten, Chris Vonck.
Afwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak, Noel Melis, Bavo Van Eesbeeck, André Vermaut.

We begroeten twee aspirant-leden deelnemers: Gisèle Peeters en Paul Plompen. We hopen van harte dat ze ons oud wordende en geleerd gezelschap zullen weten te waarderen en hopen in stilte dit jaar nog een paar nieuwe leden te mogen begroeten.
Op 24/11 om 20u houdt Dr K. Eisses in de Faculteit een voordracht over Kierkegaard, onder de titel: “Hoe is het verder gegaan met de Wilde Ganzen?” Reflecties naar aanleiding 20 jaar Antwerpse Werkgroep Kierkegaard. Allen vriendelijk uitgenodigd!
Het jaarrapport, verschenen in de Acta Comparanda XXI van dit jaar en dat van de hand is van Rit Van den Bergh wordt eenstemmig en met lof goedgekeurd.
Het speciale nummer van de Acta, gewijd aan Kierkegaard, zal hopelijk kunnen verschijnen in nov. dec. van dit jaar.
Er werden zes exemplaren van Het Begrip Angst gekopieerd, ten behoeve van onze leden (‘werkkopie’). Ze kunnen bekomen worden op het secretariaat. Prijs: 10 EURO.
We vangen de lezing aan van de inleiding van Het Begrip Angst.door Vigilius Haufniensis (pseudoniem K.): “Een eenvoudige (?) psychologische overweging die heenwijst naar het dogmatische probleem van de erfzonde”, verschenen in 1844 in Kopenhagen.
Het is er K. in de inleiding om te doen zijn ‘werkingsveld’ goed af te bakenen en een aantal bijkomende begrippen goed te definiëren en meteen zich te onderscheiden van zijn tijdgenoten - filosofen zoals Hegel. “Ieder wetenschappelijk probleem zijn vaste plaats, zijn maat en zijn grens ( te geven die het) heeft” (pag. 149 van de uitgave van … die we hier als referentie zullen gebruiken). Zowel het geheel als het detailonderzoek is daarbij gebaat. Daarom is het voor K. zeer belangrijk de begrippen logica, dogmatiek ( ), psychologie, zoals hij ze zal gebruiken, goed te definiëren en mede daartegenover ‘het begrip angst’ en zodoende een aantal denkfouten –in feite dus fouten tegen de logica- uit de weg te ruimen. Dat hij daarmee met genoegen ten strijde trekt tegen Hegel en anderen hoeft niet gezegd. Gebruikte woorden en begrippen zoals ‘het onmiddellijke’, ‘verzoening’ en dergelijke worden grondig door hem onder de loep genomen: “Eerst goed op de formulering van het raadsel (te) letten voordat men het oplost”. Is de logica ‘werkelijkheid’? Heeft het denken ‘realiteit’ (Griekse filosofie)? Wat is precies ‘mediatie’ bij thesis, antithesis, synthese. Wat is het gebied van de ethiek en van de dogmatiek. Wat is logica tegenover de logos (de dogmatieke!). Is het niet beter het spreken en denken eerst een sabbatjaar te gunnen, vraagt hij zich af…
K. heeft deze opruiming van zijn werkgebied, zijn nest, nodig om te op een schone wijze te kunnen aanvangen met zijn echte onderwerp, namelijk “Angst psychologisch zo te behandelen, dat het dogma van de erfzonde in gedachten en voor ogen heeft”, en in die zin ook te maken heeft met het begrip ‘zonde’ zelf. Zonde heeft in het geheel van de wetenschappen geen plaats, zegt hij, maar dat is juist haar bepaling. Door haar ergens anders te te behandelen verandert men haar, doordat men haar insluit in de breking van de reflectie, die niet ter zake is. Al naargelang men de zonde behandelt in de esthetica, in de metafysica, in de psychologie wordt de begeleidende (grond-)stemming anders. De rechte stemming, zegt hij, om over de zonde te spreken is de zich moedig verwerende ernst. De ontdekkende angst van de psychologie kan de zonde aftekenen, min of meer. In haar angst tekent zich de zonde af. De zonde wordt dan de sterkere. De psychologie gedraagt zich dan “vrouwelijk” tegenover de zonde, zegt K. Het is iets dat we voor zijn rekening laten. Aan de (gemoed-) stemming kan men onmiddellijk zien of het begrip juist is (en op zijn plaats verwoord wordt). In feite, zegt K. is er geen enkele wetenschap waarin de zonde thuishoort. Ze is onderwerp van de preek, waar de enkeling als enkeling met de enkeling spreekt. En daarbij is de ‘toe-eigening’ van de woorden van de preek juist het geheim van de preek en het gesprek. In feite zou de zonde haar plaats moeten vinden in de ethiek omdat aan het begrip zonde de ernst beantwoordt. Maar, volgens K wil de ethiek dan weer de idealiteit in de werkelijkheid brengen ( ). Als de ethiek de zonde opneemt dan is haar idealiteit voorbij. De ethiek moet het begrip ‘berouw’ opnemen en strandt hierop. In deze strijd van de ethiek met de zonde en berouw “trekt zich de zonde steeds verder en verder terug als een diepere en nog diepere vooronderstelling; als een vooronderstelling die het individu te boven gaat”. En zo komen we tot de erfzonde…
Volgende keer lezen we van blz.162 tot 175, al nemen we ons voor om al gelezen gedeelten desnoods terug op te nemen. Dit voor een goede verstaanbaarheid van het komende geheel. Want in dit werk is een goede start alles en K. maakt het ons niet gemakkelijk. Arme leden van onze werkgroep die geen filosoof en ook geen theoloog zijn, alleen zoekende en nu al wat angstig wordende luisteraars naar onszelf en naar elkaar…
Next meeting: November 26th, 16h P.M.
S. Landuyt

Verslag van de Bijeenkomst van 23 september 2010.

Aanwezig, Sam Landuyt, Noël Melis, Rit Van den Bergh, Fientje Van Otten, André Vermaut, Afwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak, Hedwig Van Damme, Aad Van der Perk, Bavo Van Eesbeeck, André Vermaut, Chris Vonck.;

We vangen een nieuw werkjaar aan. We zullen het werk HET BEGRIP ANGST bespreken. We hebben voor ons twee uitgaven liggen, de eerste, vertrouwde van 1955 en 1995- 2de editie (Angst en Wijsgerige Kruimels) en de recente nieuwe vertaling, onder redactie van… en d ie het IVde deel is van de Volledige Uitgave van de Werken van Kierkegaard, uitgave Damon, Budel.

We verwijzen eerst even naar het Jaarverslag van de Kierkegaard Werkgroep 2009 – 2010 van de hand van ons medelid Rit Van den Bergh en verschenen in de Acta Comparanda XXI.

Fientje V.O. trekt onze aandacht op het werk door …., Kierkegaard en de postmoderniteit en belooft ons een bijdrage hierover.

We zullen voor onze lezingen het oude werk van 1995 gebruiken en de nieuwe uitgave er naast vergelijken. Er worden een aantal ‘werkexemplaren’ besteld op het secretariaat die ons zullen toelaten een tekst ter hand te hebben waarop we naar hartelust notities kunnen aanbrengen.

We vatten het Voorwoord aan van het boek. Dit Voorwoord behoorde oorspronkelijk niet tot de eerste uitgave. Het werd er pas nadien bijgevoegd. Het komt over als een soort van wapening door K. tegen allerlei soorten van kritiek van lezers en recensenten: denk over hey werk wat je wilt en voor de rest: Salut”.

De tekst (en de vele voetnoten met uitleg) van de Inleiding blijkt al vlug te moeilijk te zijn om zo maar in één lezing begrepen te worden. Omdat we wensen een goede start te maken, willen we ons voldoende verdiepen in deze eerste voorafgaande begripsbepalingen, zoals K. ze bedoelt in dit werk. We besluiten daarom om thuis deze Inleiding door te nemen en nadien in de volgende bijeenkomst onze vragen aan mekaar voor te leggen. De Inleiding wil duidelijk een aantal distincties en definities klaar stellen, o.m. tussen wetenschap en geloof, filosofie en dogmatiek. Dogmatiek, bij K. is een term met een andere betekenis dan wij er gevoeglijk aan geven en dat meer verwijst naar de algehele inhoud van geloof en geloven. Bovendien zijn deze priliminaire begripsbepalingen al onmiddellijk een strijdthema in de arena van de actuele filosofie en dogmatiek van K. in zijn tijd.

Volgende bijeenkomst waarop u dus allen uitgenodigd wordt, na deze Inleiding persoonlijk al doorgenomen te hebben, is 29 oktober te 16u.

U kunt op het secretariaat van de Faculteit een kopietekst bestellen (10€) of afhalen.

S. Landuyt

Werkgroep Kierkegaard Verslag Bijeenkomsten 2010

2011-01-16T09:43:00.009+01:00

Verslag van de Bijeenkomst van 25 juni 2010.
Aanwezig, Sam Landuyt, Noël Melis, Rit Vandenbergh, Aad Van der Perk, , Fientje Van Otten, André Vermaut, Afwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak, Hedwig Van Damme, Bavo Van Eesbeeck Chris Vonck.
We noteren de Sixth International Kierkegaard Conference in Minesota USA van 27 juni tot 1 juli.
Nieuwe publicaties:
- Kierkegaard and Levinas, The subjective Mood, Patrick Sheil, 2010, uitgave Ashgate.
- Kierkegaard and the Bible, Tome I: The Old Testament. Tome II: The new Testament. Edited bij Lee C. Barrethe and John Stewart, Ashgate 2010.
Het was de laatste bijeenkomst van ons ‘academisch jaar’, tevens de bespreking van de laatste bladzijden van Stadia op de Levensweg.
We nemen ons voor in september (24/09) te beginnen met de lezing van het werk Het Begrip Angst. We zullen trachten goede kopieën te hebben voor onze leden… om het lezen en werken op de tekst te vergemakkelijken.
Maar vooreerst zullen we in september nog de algemene samenvatting doornemen die RitVandenbergh geschreven heeft over wat we afgelopen jaar gelezen hebben uit de Stadia op de Levensweg en die inmiddels verschenen is in de Acta Comparanda van dit jaar.
De bijeenkomst van juni wordt dan verder gewijd aan de laatste bladzijden van de Stadia op de Levensweg, namelijk de Bijlage: Het leed dat men zichzelf berokkent – zelfkwellerij.
K. gaat, met de zelfkwelling als Leitmotiv ( pag. 508) nogmaals de categorieën af van het esthetische en het religieuze. Dat het esthetische consequent alle zelfkwellerij komisch behandelt, is voor K. gemakkelijk in te zien als men weet dat het esthetische consequent alle gerichtheid ‘buiten’ zich houdt en elke inkering naar binnen als een desertie (aan het esthetische) beschouwt en ze daarom maar belachelijk maakt. Maar het religieuze is gelegen in het innerlijke, wanneer het zich tot zichzelf verhoudt. En juist omwille van de ernst van het innerlijke is de zelfkwellerij, die esthetisch gezien komisch is, religieus gezien verwerpelijk en zonde (wegens de ernst van het religieuze en de innerlijkheid die er de expressie aan geeft). Maar ook daar, in het religieuze is een oneigenlijke halfslachtigheid mogelijk. Herken ze aan de gebruikte termen, zegt K. De eigenlijke zelfkwelling, religieus gezien dan, is wanneer de actor halfweg blijft steken: er is altijd gevaar als mogelijkheid en werkelijkheid – en de religieuze mens weet dat maar al te goed - en toch zegt dan de religieuze mens tegelijk altijd blijmoedig te zijn. Men moet echter door woorden en de termen heen stoten, tot in de realiteit zelf die alleen in de inkering bewust kan worden beleefd. Zodat men toch – en bewust van de werkelijkheid, huist daarom - blijmoedig kan zijn in een bootje op een waterdiepte van 70.000 vadem en ver van alle mensenhulp. Wat iets anders is dan lustig pootje baden aan het strand…
Kort nog, ( & 6 Niets te berouwen is de hoogste wijsheid – De vergeving der zonden) een citaat dat als samenvatting kan gelden van het ganse denken van K. (pag. 519 e.v.): “Er zijn drie existentiesferen: de esthetische, de ethische en de religieuze. Het metafysische is de abstractie en er is geen mens die metafysisch existeert. Het metafysische, het ontologische is, maar het bestaat niet, want wanneer het bestaat is dat in de vorm van het esthetische, van het ethische, van het religieuze, en wanneer het is, is het de abstractie van het esthetische, het ethische en het religieuze. De ethische sfeer is alleen doorgangssfeer en daarom is de hoogste uitdrukking daarvan het berouw als een negatief handelen. De esthetische sfeer is die van de onmiddellijkheid, de ethische is die van de eis (en deze eis is zo oneindig dat het individu altijd failliet gaat) de religieuze is die van de vervulling (maar niet zoals de offerblok die vol goud zit, want het berouw uit het ethische heeft juist oneindig ruimte gemaakt en vandaar de religieuze contradictie: zich boven een waterdiepte van 70.000 vadem bevinden en tegelijk blijmoedig zijn”…
S. Landuyt

Verslag Bijeenkomst van 28 mei 2010.

Aanwezig, Sam Landuyt, Noël Melis, Aad Van der Perk, Bavo Van Eesbeeck, Fientje Van Otten, André Vermaut,
Afwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak, Hedwig Van Damme, Rit Van den Bergh, . Chris Vonck.
De opdracht was het eerste deel te lezen van de uiteenzetting van Frater Taciturnus (van p. 435 tot p. 487) waarin deze, wat wij in de vorige bladzijden onder de vorm van een dagboek hebben gelezen, omschrijft als een “experiment”. Sam had de hele tekst grondig doorgenomen en aan de hand van zijn notities ontdekten wij samen wat Taciturnus ons over dit experiment te vertellen heeft en wat wij ervan kunnen leren.
Taciturnus heeft twee heterogene individualiteiten in relatie tot elkaar geplaatst, een mannelijke en een vrouwelijke. Hem heeft hij een sterke geestelijke aanleg meegegeven in de richting van het religieuze, haar heeft hij binnen esthetische categorieën gehouden. Mogelijkheid tot misverstand te over, zegt hij, zodra ik een punt van overeenkomst bepaal. Dit punt is dat ze zich verenigen in wederzijdse liefde. Het misverstand ligt dus niet in een derde grootheid, of een vreemde macht die hen scheidde: er is in feite niets dat verhindert dat zij elkaar krijgen, maar daarmee begint juist het misverstand. Ook de vorm waarin het experiment is opgezet drukt dupliciteit uit: ’s morgens herinnert hij zich de realiteit, ’s nachts houdt hij zich met hetzelfde bezig maar dan doordrenkt van zijn eigen idealiteit.
Bijzonder boeiend werd de uiteenzetting omtrent idealiteit – historiciteit; zo hebben wij het althans ervaren. De vraag die Taciturnus zich stelt is of het geloof in het grote bevorderd wordt wanneer men weet dat het historisch is. Om de idealiteit te vatten moet, zo meent hij, het historische worden opgelost in de idealiteit, moet het historische in een heel nieuw licht geplaatst worden. Door het opdreunen van historische verhalen dringt men niet door tot de idealiteit; als bezielend principe wordt de idealiteit niet zonder meer historisch. Het historische is te allen tijde ruw materiaal, dat degene die het zich toe-eigent weet op te lossen in een posse (een kunnen) en te assimileren als een esse (een zijn). Er is daarom, zo besluit Taciturnus, op religieus gebied niets dwazer dan de vraag: “Is het ook werkelijk zo gebeurd?” Geest omschrijft hij als vragen naar twee dingen 1) is datgene wat gezegd wordt mogelijk? 2) kan ik het doen? En het geloof is die idealiteit die het esse in zijn posse oplost. Is het voorwerp van het geloof het absurde, dan is het echter niet het historische dat geloofd wordt, maar het geloof is dan die idealiteit die een esse in een non posse oplost en dat nu geloven wil. (p. 479-48).
Al wat Taciturnus op het oog heeft is “het religieuze met de levendige belangstelling van een waarnemer trachten te verstaan” want van zichzelf zegt hij “niet religieus te zijn”. Hoe zijn verdere uiteenzetting verloopt zullen de volgende bladzijden waarschijnlijk duidelijk maken. We lezen dus – zoals afgesproken – de rest van het boek tot p. 538. Veel leesmoed en tot vrijdag 25 juni 2010 te 16 uur.
Tot vrijdag,
Fientje Van Otten.

Bijeenkomst van 23 april 2010

Aanwezig, Hedwig Van Damme, Rit Van den Bergh. Fientje Van Otten, André Vermaut,
Afwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Sam Landuyt, Levi Matuszczak, Noël Melis, Aad Van der Perk, Bavo Van Eesbeeck, Chris Vonck.
Een prachtige lentedag en weinig volk zodat we startten in de tuin … tot Ernie de deur kwam openen. We hebben ernstig getracht onze reacties te verwoorden op wat het dagboek ons vertelt over de liefdesperikelen tussen “ik”en “zij” in de periode van 22 mei in de ochtend tot 7 juli middernacht. De ochtenden beperken zich eerder tot een aantal feiten en veel van wat de ik vertelt kunnen we wel enigszins begrijpen maar zijn slotverhaal doet ons eerder afhaken: haar de indruk geven dat je alles zult doen wat ze wenst en stiekem hopen dat het feit dat zij dan de overwinnaar is haar ertoe zal aanzetten je de vrijheid te geven? Maar wat hij gehoopt had gebeurt niet en een paar uur later gaat hij dan terug om haar “koel en beslist” mee te delen dat alles voorbij is, onherroepelijk met als enige conclusie “als ze de hele affaire met mij beu is zal ze opnieuw verliefd worden en zal ik geen rol meer spelen in haar leven” ????
Tot daar de verhaalde feiten. De middernachtschrijfsels laten echter een andere kant zien: de ik beseft dat hij laag tegen iemand gehandeld heeft; hij is verstrikt geraakt in de schijn die hij wilde wekken. Verder in zichzelf teruggedrongen, alleen maar omringd door misverstand, zit hij in de nachtelijke uren eenzaam in zijn kamer, op de uitkijk naar niets en komt hij tenslotte zichzelf tegen. “Om zichzelf te begrijpen is het zaak in de juiste situatie te komen. Daartoe heeft zij mij met die verantwoordelijkheid geholpen en zal zij mij ook verder helpen”. In de verantwoordelijkheid komt de ik zover dat hij zichzelf begrijpt.
Maar de meeste van de nachtelijke overpeinzingen bevatten veel meer dan alleen maar een uitweiden over de onmogelijke liefdesgeschiedenis van ik en zij. Op pag. 399-400 wordt uitgeweid over de verbondenheid van ernst en scherts: religieus bekeken heeft zijn situatie absolute betekenis en is het diepste ernst, anders blijft het een gruwelijk spel. Ook de godsverhouding van de ik wordt beschreven, God is geen soort boekhouder hoog in de hemel die de wensen van de mensen vervult terwijl – wat geestelijke en wereldlijke adviseurs dikwijls aanraden – de mens moet trachten elke verschrikking verre van zich te houden. Voor wie in religieuze zin wil leven is het precies “de verschrikking die hem de zekerheid van de oneindigheid binnenvoert”. God langs speculatieve weg reduceren tot een subject is voor een mensenziel even beangstigend als God tot een despoot maken. (p.409-416)
De vraag die blijft doorzinderen is: ben ik schuldig? en is er verontschuldiging of vergeving mogelijk? Hier ziet de ik zich geplaatst voor een nieuw dilemma: “schuld heb ik in de tijd … Wat met schuld in eeuwigheid?” (nacht van 18 juni). Het dagboek eindigt op 7 juli middernacht en dan begint de geestelijke winterslaap tot de volgende periode van onrust met als uiteindelijke vaststelling: “het dagboek gaat over niets …maar is het zwaarste leven soms niet het leven dat over niets gaat”.
Hoe Frater Taciturnus daarover denkt zullen we vernemen in de volgende 100 blz.: als we dit stuk in twee delen opsplitsen voor de twee komende lezingen dan zouden we voor volgende samenkomst tot p.487 - § 4 moeten lezen. De volgende bijeenkomst is, zoals gebruikelijk, gepland voor de laatste vrijdag van de maand, dus vrijdag 28 mei te 16 uur.
Veel leesplezier en tot dan,
Fientje Van Otten.

Verslag van de Bijeenkomst van 26 maart 2010

Aanwezig, Sam Landuyt, Noël Melis, Hedwig Van Damme, Rit Van den Bergh. Bavo Van Eesbeeck, Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck,
Afwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak, Noël Melis, Aad Van der Perk.
Archief: Bavo Van Eesbeeck heeft aanvaard het Kierkegaardarchief van de Werkgroep voortaan te beheren. We danken meteen Levi Matuszczak voor de jarenlange trouwe en zorgzame wijze waarop hij het archief beheerd heeft en gekoesterd!
Lezing: We vervolgen onze lezing van Stadia op de Levensweg, Tweede deel van deze uitgave. De bldzijden 370 tot 381 (“19 – 21 mei middernacht”) zijn een soort beschrijving van het geheel: “mijn relatie tot de omgeving die ik mijn wereld moet noemen”. En ‘mundus vult decipi’: de wereld (die wreld…) wil bedrogen worden… “ Wie maar wat onzin uitkraamt en broederlijk het glas heft met de mensheid en masse, wordt bemind en geacht door de hele gemeente”. Kierkegaard overschouwt zijn maatschappelijke positie en tevens zijn positie tegenover Regine. Tegenover de buitenwereld leeft hij voortaan in het misverstand (dat de wereld trouwens zo graag heeft) , tegenover God kan hij kan hij nu ‘begrijpelijk’ worden in religieuze zin. Het is een “eenzame verstandhouding” die “ook zin smart heeft”. Hij voelt zich verder dan ooit “in zichzelf teruggedrongen”, hij die gehoopt had zijn leven in te richten naar ethische maatstaven en dan deze innerlijkheid door bedrog te maskeren. omdat zijn leven voortaan, een religieuze structuur gekregen heeft en hij is zozeer terugverlegd naar het innerlijke, “dat ik slechts met moeite de werkelijkheid kan bereiken”zegt hij. En K.’s relatie tot God is “als had Hij mij gekozen en niet ik Hem”. Niet eens de schijn is hem gelaten van de negatieve uitdrukking dat hij iets is,, namelijk “dat ik het ben die tot Hem kom. Noodwendigheid alom, zelfs tegenover God. Tralies alom van misverstand op misverstand met de omgeving. (Pag. 384 e.v.)
We weiden nog uit in onze discussie over allerlei nevenonderwerpen en aan de uitklaring van bepaalde filosofische begrippen bij K. Zo wijst men er op (R.V.D.B.) dat voor K. het Idee staat voor “hert eeuwige” of het eeuwige uitdrukking geeft. En dat ‘de herhaling’ (‘la reprise’) van het idee niet ‘de herneming’ is van de idee, maar de herhaling is van de idee in de tijdelijkheid mét de oplossing er bij! Herhaling geschiedt omdat de idee zich niet heeft kunnen realiseren en in de herhaling hoopt dit wel te doen. In de herneming wordt de idee hernomen op een hoger niveau, want inclusief de al aanwezige oplossing erbij gegeven.
Volgende bijeenkomst: vrijdag 23 april te 16u (om praktische redenen: verlengd weekend van 30/4 voor velen.)
Sam Landuyt

Verslag van de Bijeenkomst van 26 februari 2010

Aanwezig: Noël Melis, Rit Van den Bergh, Fientje Van Otten,André Vermaut, Chris Vonck.
Afwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Lévi Matuszczak, Aad Van der Perk, Sam Landuyt, Hedwig Van Damme
Nieuw werk over Kierkegaard; Jacob Howland, Kierkegaard and Socrates, a study in philosophy and faith. University Press, Cambridge.
Voorstel van Chris Vonck om Bavo Van Eesbeek tot archivaris aan te stellen van de werkgroep, wordt door de aanwezigen goedgekeurd
De terbeschikking stelling van de te lezen teksten blijft een moeilijkheid. Het simpelste lijkt nog dat ieder zelf naar een tekst op zoek gaat; fotokopies blijken duurder dan een tweedehandsexemplaar.
Gezien de moeilijke beschikbaarheid van de tekst kwam er een zeer bescheiden suggestie om de meer belangrijke werken van Kierkegaard onder handen te nemen.
Bij een schrijver als Kierkegaard is het moeilijk te zeggen welke teksten er meer of minder belangrijk zijn (hangt ervan welk facet ge wilt belicht zien), maar 'Het begrip angst', 'De ziekte tot de dood', 'Vrees en beven'... behoren zeker tot de sleutelteksten; een aantal van de groep hebben deze teksten reeds gelezen – wat niet betekent dat een'herhaling' geen deugd zou doen! Het veel geciteerde ' onwetenschappellijk naschrift' is echter door niemand van ons gekend. De vertaling is onderweg. Zullen we daarop wachten?
Voor het inhoudelijk gedeelte zijn we Sam Landuyt zeer dankbaar voor het discussiemateriaal dat de laatste paragraaf van zijn vorig verslag opleverde. We zijn daar zeer uitgebreid op ingegaan en, klinkend op de 90 jaren van André Vermaut ,vergleed de tijd algauw naar het tijdloze, het eindige naar het oneindige... Kierkegaard zou zich ongetwijfeld verheugd hebben ook al is het verder lezen van zijn tekst erbij ingeschoten! De leesopdracht voor de volgende sessie op 26 maart te 16u. zal dan ook dezelfde zijn als vorige keer!
Tot dan allemaal,
Rit Van den BerghWerkgroep Kierkegaard

Verslag van de Bijeenkomst van 29 januari 2010

Aanwezig, Sam Landuyt, Noël Melis, Rit Van den Bergh, Aad Van der Perk. Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck
Afwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak, Hedwig Van Damme
Nieuw Werk over Kierkegaard: Pieter Vos, Søren Kierkegaard lezen, uitgeverij Kok, Kampen
Kopie van K. boeken voor de werkgroep (werkteksten). Er wordt gezocht naar een gemakkelijke en goedkope manier om teksten van het boek dat ter studie ligt, te laten kopiëren voor de leden van de werkgroep . Noël Melis en Sam Landuyt gaan op zoek naar oplossingen.
Er wordt besloten om dit jaar het ganse boek Stadia op de Levensweg te refereren in de komende bijeenkomsten. De nodige teksten zullen opgestuurd worden, zodat ieder thuis het gedeelte kan voorbereiden dat op tafel komt.
Acta Comparanda: een speciaal nummer over Kierkegaard is in voorbereiding, dit ter gelegenheid van de 15de verjaardag van de Werkgroep en de 30ste verjaardag van de FVG. Teksten van de artikels worden ingewacht.
We gaan verder met de lezing van Stadia op de Levensweg, vanaf blz. 272 tot 293. K. wroet zich hierin een dubbele weg naar zichzelf: rapport van wat pas die dag gebeurd is, reflectie over hoe hij er na een vol jaar aan toe is. Dit alles rond de vraag: schuldig of niet schuldig aan het afbeken van zijn verloving. Toch blijft K. ook hier literator: men mag er niet al te snel de accurate beschrijving willen in vinden van wat hem K. echt overkomen is in zijn relatie met Regine. De filosoof overweegt,het komische en het tragische zijn tegelijk aanwezig.
De lezing is niet altijd gemakkelijk. Hier en daar stoot men op een klompje gouderts tussen veel overige grond van woorden en zinnen. Wellicht heeft dit te maken met de toch wel sterke betrokkenheid van K. met zijn schrijven van het moment. Schrijft K. het allemaal ‘van zich af’? Of is het, zoals zo dikwijls bij hem, een gelegenheid om uitgaande van een actuele gebeurtenis de filosoof aan het werk te zetten? Hoe groot is de afstand tussen K. de filosoof en K. de levende man in Kopenhagen? En bovendien is er dit: K. kan zich de religieuze voorstelling niet geheel en al toe-eigenen omdat hij te veel filosoof is (en de reflectie doodt het levende leven). In de religie zit hij met zijn filosofie als kritische waarnemer. In de filosofie zit hij met de religiositeit als niet aflatende roepstem in hemzelf.
Het over en weer springen tussen commentaar die een jaar verschilt is ook wat moeilijk. Fientje stelt voor dat men de teksten eerst even chronologisch doorneemt, in twee segmenten dus. Zo wordt het veel leesbaarder en gemakkelijker te begrijpen.
Als men het gouderts uit de grond van de tekst er uit haalt, herkent men de ware Kierkegaard, steeds aan zichzelf gelijk blijvend in trouw aan zijn wezenlijke religiositeit die de filosoof in hem voedt. En niet omgekeerd! De filosoof wil weten, de religieuze mens weet al. De filosoof wil het ook nog eens anders bezien, misschien is er zo nog meer te weten te komen? ( hypotheses moeten gebruikt worden!). De religieuze mens blijft niettemin wie hij is.
S.Landuyt
Volgende bijeenkomst: vrijdag 26 februari te 16u.
Next meeting: Februar 26th at 4h p.m.

Verslag van de Bijeenkomsten 2009 - 2010

2010-02-23T17:15:00.002+01:00

NB. Tijdens de vakantieperiode waren er geen bijeenkomsten (juli, augustus, september). De eerste vergaderingen waren in oktober en november 2009. Deze verslagen gingen ergens verloren zwerven in het archief. Van zodra we die opgespoord hebben zullen ze ingepast worden in deze weblog, d.i. ingepast voor het verslag van januari 2010. December was er geen bijeenkomst, wegens samenvallen met Kerst en nieuwjaar. We hernamen op 29 januari 2010. Met mijn excuses. S.L.

Hieronder volgt het verslag van de bijeenkomst van 29 januari 2010.

Werkgroep Kierkegaard Verslag van de Bijeenkomsten van 2009.

2009-10-27T08:35:00.004+01:00

Bijeenkomst 25.6.2009

Aanwezig: Sam Landuyt, Jan Gysen, Levi Matuszczak, Noël Melis, Hedwig Van Damme , Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck, Lydia Bonte.
Afwezig en verontschuldigd:, Rit Van den Bergh, Aad Van der Perk.

Aangename Verrassing: Het was een hele tijd geleden dat we onze broeders-in-Kierkegaard Jan Gysen en Levi Matuszczak nog ontmoet hadden. Het weerzien was des te hartelijker. Ze brachten een geschenkje mee voor ons: “In de ban van Søren Aabye Kierkgaard”. 7 korte artikeltjes van Levi en uitgegeven door Levi en Jan, vooraf verschenen in De Kruisbannier. Het zal binnenkort te lezen zijn op de weblog: http://werkgroepkierkegaard.blogspot.com/

Er is ook de nieuwe Acta Comparanda XX, van de Faculteit Vergelijkende Godsdienstwetenschappen
Volgend jaar wordt een extra editie van de Acta gewijd aan Kierkegaard, dit naar aanleiding van ons XX? jarig bestaan.

Lidgeld voor 2009 – 2010: De leden worden aangespoord om hun lidgeld te betalen voor het komende jaar: xx EURO te storten op rekeningnummer:XXXX.
NB. Wie “stoemelings” zoals ondergetekende vergeten was te betalen voor afgelopen jaar wordt vriendelijk verzocht dit vooralsnog te willen doen…

Vermeldenswaardig: Nieuwe vertaling van Het Begrip Angst
verschenen in de serie Søren Kierkegaard Werken: Het Begrip Angst(Vigilius Haufniensis), 224 pp., €26,90, gebonden uitgave, uitgeverij DAMON, 2009. . (info@damon.nl).
Vertaling J. Sperna Weiland. Eindrecactie en verklarende noten: Paul Cruysberghs en Johan Taels. Geheel herziene tekst en nawoord door Frits Florin.

Verslag van de Bijeenkomst
Stadia op de Levensweg , Schuldig, niet schuldig. We hebben nog een heel eind te gaan samen met Frater Taciturnus op de weg van de vertwijfeling over zijn relatie (?) met de geliefde. Wat hij s’ ochtends opschrijft gaat over het verleden (over ‘verleden jaar’ die zelfde dag), wat hij ’s nachts opschrijft is ‘het journaal van het lopende jaar’(p. 234). We vorderen traag, net zo traag als onze auteur in het reine komt met zichzelf. “Als een pelgrim, op de manier van twee stappen voorwaarts, een stap terug”. Hij heeft “het religieuze gekozen”, maar waarom is dan het religieuze in contradictie met zijn liefde en verliefdheid. Is het zij misschien, die niet kiest, niet kan kiezen voor het religieuze, omdat zij het gewoonweg niet kent (van binnen uit) en alleen de stichtende preken van de dominee heeft gehoord? Het blijft vooralsnog onbekend.
We vragen aan onze leden om vanaf nu terug even zelf een aantal bladzijden voorafgaandelijk te lezen, zodat we op de bijeenkomst een samenvatting van onze indrukken kunnen uitwisselen. Misschien lukt het ons dan om de pelgrimstocht sneller af te werken? Bvb. lezen we tegen volgende vergadering op 30 oktober te 16 uur: tot blz.251?
Even een nabeschouwing
Naar aanleiding van het boekje van Levi Matuszczak: wat intrigeert ons toch zo in Kierkegaard? Aangename, gemakkelijke literatuur is het niet. We verstaan hem soms nauwelijks. Ergens vermoeden we dat op Kierkegaard en zijn werken de woorden van toepassing zijn die Simon Petrus uitspreekt tegenover Jezus, als die aan de leerlingen vraagt ‘of zij ook soms willen weggaan’ (Op het moment dat er zo velen zijn die van Hem weggaan omdat het allemaal zo moeilijk is en de woorden van Jezus soms zo ergerlijk zijn). Simon Petrus gaf (toen) ten antwoord: ‘Naar wie zouden we moeten gaan, Heer? U spreekt woorden van eeuwig leven en wij geloven en weten dat U de Heilige van God bent’. (Joh. 6.67-69). Heeft ook K. “woorden van eeuwig leven” in zich en is het daarom dat hij ons ergert en blijft boeien tevens en tegelijk? Na vier maanden onderbreking loont het even de moeite om ons en u die vraag te stellen.

Foto's

2009-05-26T22:28:00.000+02:00

Het Begrip Angst Nieuwe Vertaling

2009-05-26T22:14:00.001+02:00

Mededeling

Onderwerp: Nieuwe vertaling verschenen in serie Søren Kierkegaard

Zeer geachte leden van de redactie, met veel genoegen attenderen wij u op het zojuist verschenen
Kierkegaard, of zijn pseudoniem Vigilius Haufniensis (de 'wachter' van Kopenhagen), was de eerste die in de wijsgerige antropologie het onderscheid tussen vrees en angst nauwkeurig formuleerde en hanteerde: vrees betekent dat men bang is voor iets concreets, angst dat men bang is voor iets onbekends. Angst slaat op wat mogelijk is, maar er (nog) niet is. Daarom roept de confrontatie met de mogelijkheid van de vrijheid bij de mens angst op: angst voor de eigen mogelijkheden. Angst is een noodzakelijk stadium op weg naar de vrijheid, maar men kan daar ook in blijven hangen. Rond het centrale thema van de angst snijdt Vigilius Haufniensis een hele reeks thema's aan die in de latere geschriften van Kierkegaard uitgewerkt worden. Het begrip angst vormt het vierde deel in de serie Kierkegaard Werken. Het boek wordt uitgegeven in samenwerking met de 'Redactieraad Kierkegaard Werken' (www.kierkegaard.be) en de Søren Kierkegaard Skrifter (uitgegeven door het 'Søren Kierkegaard Research Centre' te Kopenhagen, www.sk.ku.dk). GegevensVertaling: J. Sperna WeilandEindredactie en verklarende noten: Paul Cruysberghs en Johan TaelsGeheel herziene tekst en nawoord door Frits FlorinIsbn 978 90 5573 911 0Omvang 224 pp.Prijs € 26,90Gebonden uitgave met stofomslag en leeslint, gesealed.Verkrijgbaar in de boekhandel of rechtstreeks bij Uitgeverij DAMON.

Werkgroep Kierkegaard Bijeenkomsten van 2009

2009-05-26T22:07:00.001+02:00

Verslag van de Bijeenkomst van 27.03.2009

Aanwezig: Sam Landuyt, Noël Melis, , Hedwig Van Damme, Aad Van der Perk, Rit Van den Bergh, Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck.
Afwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak, , Bavo Van Eesbroeck.
We bekijken even het “Journal du Monde”(p. 182), een antikwartiaatuitgave, met daarin het overlijdensbericht van Soeren Kierkegaard (11 nov. 1855), naast dat van andere beroemdheden zoals Fréderic Chopin (1849),Nicolo Paganini ((1840), Henri Beyle, alias Stendhall (1842), François –Réné De Chateaubriand (1848), Edgar Allen Poe (1849) en Honoré De Balzac (1850).
We noteren ook dat er in Mexico-City op de Universidad Ibero-Americana een colloquium doorgaat over Kierkegaard op 21.04.09. Mevr. Eva Lodewijckx zal ons daar vertegenwoordigen.

Daarna vatten we de laatste bladzijden aan van dit gedeelte (de rechter) van Stadia op de Levensweg (189). K. Heeft het hier verder over de religieuze exceptie, gebaseerd op de religieuze abstractie die “zich volledig abstract verhoudt tot hetgeen ze verzaakt”en “het algemene wil ignoreren” en daardoor geen legitieme exceptie kan zijn. De religieuze exceptie overbiedt zich op die manier. Maar er is ook degene die onderbiedt in zwaarmoedigheid. De zwaarmoedige blijft steken in zijn volledige abstractie, met de “kleine falsificaties” er bij die nodig zijn, geheel aangewezen als hij is op de inbeelding van een huwelijk. Beide vormen van exceptie missen ervaring en zijn dus nep. Is K. hier bezig met zich te verantwoorden in zijn besluit niet te trouwen? In elk geval wil Kierkegaard enkel oneindigheid of eeuwigheid, niets vergankelijks, maar ook niets vervalst. Hij formuleert in zijn tekst uiteindelijk 6 voorwaarden voor een mogelijke geldige exceptie: 1. Men moet werkelijk verliefd zijn, de ervaring ervan hebben dus. 2. Men moet echtgenoot zijn. 3. Men moet ook nadien nog van het bestaan houden. 4. Men moet lijden aan de breuk, dit lijden wordt ervaren als een straf. 5. Men moet de breuk opvatten als een breuk aan wat het bestaan aan zekerheid en geborgenheid gaf in het huwelijk. 6. Men dient te begrijpen dat niemand hem – de exceptie – zal begrijpen en ook geen kalmte zal kunnen opbrengen in zijn onbegrip…
K. zegt niet met zekerheid te weten of er wel een legitieme exceptie bestaat, maar hij wil ze zo dicht mogelijk benaderen en beschrijven. Niemand kan uit zichzelf een exceptie worden. Er moet allereerst een gebeurtenis plaatsvinden. Het moet iemand zijn die in veilige verstandhouding met het bestaan is gegaan – een normale mens zouden we zeggen… - en dan plots tot staan wordt gebracht. Hij moet echt verliefd zijn. Het is de beminnende zelf die de verliefdheid – door een besluit – moet verbreken en: “wie met de werkelijkheid wil breken dient op zijn minst te weten wat het is waarmee men breekt” (192). Hij moet bovendien (al) een getrouwd man zijn. Door het huwelijk te verbreken “ brengt hij het hele bestaan in tegenspraak met zichzelf, hij brengt God in tegenspraak met zichzelf” (193). Want het huwelijk is, in tegenstelling misschien nog met de verliefdheid zelf, “ongetwijfeld onvoorwaardelijk van religieuze afkomst”. De R-Katholiek zou zeggen: het huwelijk is een sacrament. Na de breuk moet die persoon nog steeds het bestaan liefhebben! Inclusief de geliefde, die er niet minder schoon op geworden is door de breuk en inclusief het huwelijk dat niet minder waardevol geworden is. Daardoor kan de breuk niet anders dan een lijdensmoment inhouden. En de geestdrift der vertwijfeling moet er nog haar vreugde in vinden God eer te betuigen en te aanvaarden “dat de weg der Voorzienigheid louter wijsheid en rechtvaardigheid is” (194). En bovendien heeft hij de geborgenheid verlaten en boven hem hangt het zwaard van Damocles en onder hem “de strik der verlokkingen”. “De zinnelijkheid is hem tot een slang geworden”. En hij beleeft het geheel van zijn daden als een straf “als hij de beelden oproept van de ellende waarin zijn dierbaren door zijn toedoend zijn gestort”(195).En niemand zal hem begrijpen of goedkeuren. K. maakt het zich wel heel moeilijk… Hij herhaalt tenslotte op p. 196 nog eens de essentiële punten. De rechter besluit dan ondanks al het gruwelijke negativisme van de gewettigde exceptie toch op een voor zichzelf positief adagium: “wat ik zeker weet, wat niemand mij kan ontrukken is mijn echtelijk geluk, of juister: mijn overtuigd zijn van het echtelijk geluk.” (198).
Volgende keer vatten we een nieuw onderdeel aan.
Volgende bijeenkomst op 24 april te 16u.
Next meeting: April 24th, 16h p.m. We start with the reading of a new part of the book.

Werkgroep Kierkegaard Bijeenkomsten van 2009

2009-05-26T22:02:00.002+02:00

Werkgroep Kierkegaard - Verslag van de Bijeenkomst van 23.02.09

Aanwezig: Sam Landuyt, Noël Melis, , Hedwig Van Damme, Rit Van den Bergh, Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck.
Afwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak, Aad Van der Perk, Bavo Van Eesbroeck.

Werken:
Filosofie, 2-maandelijks tijdschrift van de stichting informatie filosofie jg. 19, nr. 1, febr./mar 2009. Nummer gewijd aan Kierkegaard.

We lezen vanaf p 181. K. beschrijft een “beeld” van Romeo en Julia als liefdespaar , “een verwijlen in de schone situatie der verliefdheid … en wel zo dat het wezenlijke van een liefdesrelatie tot uitdrukking wordt gebracht” (P. 181). Het is wellicht een soort zelfverdediging. Immers, zoals alle ‘grote liefdes’ eindigt deze ook ongelukkig. “Het is een liefdespaar, “maar een echtpaar is het niet”. Daartoe heeft het te veel van het onvoltooide, wankelende, het is het evenwicht van het besluit, de hogere onmiddellijkheid van het religieuze” (183). En dan volgt een kernachtige samenvatting van deze uitgebeelde toestand: “de verliefdheid zegt: voor eeuwig de uwe; de huwelijksvoltrekking zegt: gij zult alles verlaten om haar toe te behoren; de bedenking zegt: houd haar maar” (181). Even verder zegt K.: “ik ken een hoger leven” (dan de huwelijkse staat), maar “wee hem die zonder het recht daartoe te hebben het huwelijk wil passeren” (183). Wij vergelijken dit uitgebeelde wankele evenwicht even met een andere ‘dichterlijke’ uitbeelding van een vorm van liefde/verliefdheid: de middeleeuwse, ridderlijke, ‘hoofse’ liefde. De hoofse liefde is echter geen liefde, maar erotisch verlangen, omgezet in verering. De toestand van een ‘echte aanbidder’ dus… We denken ook even samen met K. aan de “verwerping van het vlees” in de kerk van de Middeleeuwen en de (latere) benoeming van “vergoddelijking van het vlees” als een vorm van geestelijke hoogmoed, hier in de gedaante van intellectualiteit. Kierkegaard gaat dan verder met een uitgebreide tirade tegen deze intellectualiteit en de excentriciteit die ze meebrengt (184 – 185). “De zuivere intellectualiteit is… een enorme abstractie en aan gene zijde van de abstractie wordt niets waargenomen, niets, zelfs niet de verste aanduiding van een religieuze idee” (185). In het daarop volgende overzicht van eventuele gegronde (steeds toch filosofische) tegenwerpingen tegen het huwelijk gaan dan een aantal bladzijden over dergelijke, door de rede opgebouwde “uitvluchten” die voor ons moeilijke bladzijden waren, niet altijd zo logisch of helder opgebouwd. Tenslotte komt hij tot de bespreking van de religieuze exceptie: degene die voor K. , als ze bestaat, de enige exceptie is die kan aanvaard worden.
Volgende bijeenkomst op 27 maart te 16 uur.
Next meeting: Mars 27th, 16 p.m. You are welcome!

Vergeten we niet ons lidgeld/abonnementsgeld Acta Comparanda te betalen voor 2008 – 2009? 15 EURO. Rekeningnummer:
Please, don’t forget your subscription for 2008 – 2009: Working Group and Acta Comparanda 2009. €15. , Bank account:

Kierkegaard: Dagboeken en Aantekeningen - Een Recensie

2009-05-20T12:42:00.002+02:00

Deutsche Søren Kierkegaard Edition
Band 2
Journale und Aufzeichnungnen
Journale EE – KK
onder redactie van Richard Purkarthofer en Heiko Schulz

met vertalingen van Sabrina Broocks, Hermann Deuser, Krista-Maria Deuser, Markus Kleinert, Richard Purkharthofer, Jens Eike Schnall en Heiko Schulz
W. de Gruyter, 2008; 777 blz.

Deze nieuwe Duitse vertaling (in totaal 55 delen) gebeurt in samenwerking met het Søren kierkegaard Forskningscenter in Kopenhagen en bevat het volledige oeuvre van de auteur, voorzien van toelichtingen, verwijzingen en vertalingen van o.a. Latijnse passages.

De inhoud van deel 2:
Journaals EE (1839, 1840-1841)
FF (1836, 1837, 1838)
GG (1838-1839)
HH (1840-1841)
JJ (1842,1842-1843,1843,1844,1844-1845,1845,1845-1846,1846,1842)
KK (1838,1839-1840,1838)
De bundeling van de teksten is van S.K. zelf; hij verkoos ‘journaal’ boven ‘dagboek’, dat eerder een literair genre is, terwijl met ‘journaal’ een weergave van gebeurtenissen in ruime zin bedoeld wordt.

“ Wie eine einsame Tanne,
egoistisch abgeschlossen und auf Höheres gerichtet, stehe ich, werfe keinen Schatten, und nur die Waldtaube baut ihr Nest in meinen Ästen“ (p. 88).

In de periode 1836 – 1846 vallen o.m. Kierkegaards studietijd in Kopenhagen, de onderbreking en herneming ervan, zijn theologisch ambtsexamen en de verdediging van zijn proefschrift “ Over het begrip ironie, vooral met betrekking tot Socrates” aan de filosofische faculteit ; verder ook de korte verloving met Regine Olsen en het vertrek naar Berlijn; tenslotte de publicatie van o.m.“Of-Of” (Enten- Eller) en “Stadia op de levensweg” ( Stadier på livets vej).

Wat de inhoud betreft, krijgen we allerlei bedenkingen i.v.m. zijn studie: zo weerlegt hij het systeem van Hegel en vindt overigens meer wijsheid bij de Griekse filosofen dan bij zijn tijdgenoten.
Op persoonlijk vlak zijn er enkele verwijzingen naar een diepe bewogenheid als Regine ter sprake komt, maar hier toont hij zich uiterst gereserveerd.
Daartegenover staat een veel meer uitgewerkte visie in zijn religieuze overdenkingen,
met thema’s als de menswording, vergeving, geloofsbeleving, gebed of lijden.
Hij verdiept zich in de kerkgeschiedenis en in andere godsdiensten en stelt kritische vragen bij het werk van anderen, zo bij Spinoza’s “Ethica” of bij de lectuur van Strauss, die de mythische opvatting van de bijbel aantoont in “Das Leben Jesu”.
Samengevat kunnen we stellen dat geloof en evangelie niet getoetst kunnen worden aan rationalisme en filosofie. Geloof is een aparte categorie die boven filosofische en wetenschappelijke en criteria staat
Ook de moderen mens ontsnapt niet aan kritiek:
-Tegenwoordig schrijft en leest men enkel nog prullen zoals vlugschriften en pamfletten; niemand waagt zich nog aan een doorwrocht werk en dit geldt zowel voor auteurs als voor lezers ( p. 291-292).
Interessant zijn de bedenkingen met betrekking tot zijn publicaties uit die periode; hij streeft naar eigen zeggen geen roem na; integendeel, succes bij het publiek, zowel voor een schrijver als voor een predikant, is een veeg teken.

Doorgaans maakt Kierkegaard het zijn lezers niet gemakkelijk. Uitzonderingen zijn de korte invallen, kanttekeningen bij theater en literatuur, soms ook een idee voor een verhaal .

Besluit: deze nieuwe Duitse uitgave is uitstekend vertaald en geannoteerd; als illustratie zijn er ankele foto’s van manuscripten uit de journaals, kaarten met de plattegrond van Kopenhagen en van Berlijn plus de jaarkalenders van 1836 t.m. 1846.
Een waardevolle bijdrage tot de Kierkegaardstudie.

Hedwig van Damme

Werkgroep Kierkegaard Bijeenkomsten van 2009

2009-02-22T10:50:00.003+01:00

Verslag van de Bijeenkomst van 30.01.2009

Aanwezig: Sam Landuyt, Noël Melis, Bavo Van Eesbroeck, Hedwig Van Damme, Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck
Afwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak, Rit Van den Bergh, , Aad Van der Perk.

Werken:
- Deutsche Søren Kierkegaard Edition, Band 2. Journale und Aufzeignungen EE – KK. Herausgegeben von Richard Purkarthofer und Heiko Schulz. Walter de Gruyter - Berlin – New York
- Søren Kirekegaard-arbejdsgruppe på Faculteit Vergelijkende Godsdienstwetenschappen in Kirkebladet Den danske kirke i Bruxelles. 32 j. nr 1 årgang nr 1. Korte voorstelling van de werkgroep in dit kerkblad van de Deense Zeemanskerk te Antwerpen.
- www. users.skynet.be/streven/verstrijnge/Kierkegaard.htm

De Bijeenkomst:

Het wonder van de verliefdheid (miracle of love a miracle of faith...) wordt het wonder van het geloof (p.177). Door het “reinigingsbad van het besluit”, zoals we al gezegd hebben. Vraag is hier wel: en hoe gaat het dan in het besluit en huwelijk van de niet-gelovige? Men kan stellen dat dezelfde ernst van de wezenlijkheid, van het geloof, het vertrouwen en de liefde die K. hier religieus beschrijft en in relatie tot God stelt, daar beschreven en beleefd zal worden in de relatie tot de andere, de partner. Aan de huwelijken te zien, gaat dat ook goed.
K. gaat, even maar, ook in op “het berouw” bij het besluit van iemand die “er niet mag op vertrouwen een gewoon mens te zijn”. Is dit wellicht een allusie op zijn speciaal geval? Hoopt hij hierbij dat Regina, zijn ex-verloofde het ooit zal lezen en begrijpen, hem begrijpen?
Maar daar zijn we al bij de huwelijksvoltrekking. De nog altijd even mooie jongeling, met het besluit als bruidschat onder de arm, gaat “in ernst en waarheid” (p. 179) naar het altaar, zijn toekomstige vrouw tegemoet. Maar à propos, hoe zit het nu eigenlijk met die vrouw? Er volgen enkele merkwaardige bladzijden over het onmiskenbare onderscheid - volgens K. en zoveel anderen dan toch - in de psychologie tussen man en vrouw. “Een vrouwenziel kent niet die reflectie zoals de man die kent en die behoort ze ook niet te kennen” “Snel als een vogel komt ze van de esthetische onmiddellijkheid tot de religieuze”. De man moet de tussenstap maken van de ethische ontwikkeling. Genen? Kultuur? Mannelijk vooroordeel van de patriarchale maatschappij? Voordeel of juist niet? “De hoogste vorm van verstand die een vrouw kan hebben is een religieuze onmiddellijkheid”. Omdat de vrouw in haar onmiddellijkheid essentieel esthetisch is, is ook de overgang naar het religieuze rechtstreeks. Anders is ze enkel “sensuele begeestering”. Als de vrouw nog maar begint aan de reflectie, “valt ze al in zwijm”. Allo! Kan het Vaticaan daarmee weg? Of is dit toch wel een nadere kijk waard? Wat is dat ethische precies, waar de man zo sterk in zou zijn? Misschien toch een hinderlijke tussenstap, niet veel zaaks en veel te omslachtig om er de werkelijkheid mee te leren omarmen? Misschien. Of verkijkt K. zich zoals velen op die eeuwige “emotionaliteit” waarin de vrouw zo sterk zou zijn en die de biologische drager is, inderdaad, van de esthetica? En is de mannelijke geschiktheid voor tools en operationeel denken gelegen in een ander hersendeel dat geactiveerd is geraakt, door de eeuwen heen van jagers en vissers en krijgers. Terwijl moeder de pap maakte? En vergeet niet – een persoonlijk toemaatje hier – “de herinnering aan de reuk van mijn moeder en haar keuken is een sterkere ondersteuning van mijn zelfvertrouwen dan elk filosofisch argument” . Zelf gevonden.
Omdat we vonden dat we, zoals K. zelf hier, te lang zijn blijven hangen, zal Noël Melis ons volgende maal een samenvatting maken van een groter aantal bladzijden. Zo geraken we misschien nog bij de kinderen van de rechter. Of zijn die er niet? Als de rijpe vruchten van al zijn filosofische overwegingen?

Volgende bijeenkomst: 27.02.2009 te 16 uur.

Next Gathering February the 27th, 2009.

S. Landuyt

Werkgroep Kierkegaard Bijeenkomsten van 2008

2009-02-22T10:42:00.003+01:00

Verslag van de Bijeenkomst 18.12.2008

Aanwezig: Sam Landuyt, Noël Melis, Bavo Van Eesbroeck, Rit Van den Bergh, Aad Van der Perk, Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck
Afwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak, Hedwig Van Damme, Aad Van den Berg.

We gaan verder met de lezing van Stadia op de Levensweg / Stadier paa Livets Vei, pag. 170 e.v. Het beslissende punt: er moet een besluit toegevoegd worden aan de verliefdheid. Eindelijk! zouden we zeggen. Maar K. zou K. niet zijn als het direct gedaan was. Neen, o filosofen aller landen: een besluit veronderstelt reflexie en… reflexie is de moordende engel van de onmiddellijkheid. En van de daadkracht, zijn we geneigd er aan toe te voegen. Maar geduld! Er is één onmiddellijkheid die door de reflexie ontzien wordt en dit is precies de verliefdheid. Daarmee onttrekt K. het besluit in de verliefdheid los van de onmiddellijkheid. Maar vervolgens werpt K. zo een beetje alles door elkaar. K. schept een ideaalbeeld dat hij zelf (in zijn leven) ontrouw is. Spraakverwarring en moeilijkheid om de ideeën te volgen… Gevolg van het worstelen van K. zelf met verliefdheid, liefde, besluit tot huwen? Rekenen in de liefde, zelfs met oneindige grootheden, is toch nog rekenen. “Het enige, kernachtige antwoord op alles wat de verliefdheid aangaat is: ik houd van haar”(p. 171). Because? Because!. Waarom? Daarom! En is dit trouwens ook niet zo voor de gevestigde, met een jawoord bestempelde en in het leven verankerde en geteste liefde zelf? “It’s my wife!”. Dus geen bewondering of beredenering van de bewondering in de verliefdheid of als argument tot het besluit. Alleen bewondering voor “haar wezen” is geen krenking van de onvoorwaardelijkheid van de verliefdheid en haar besluit. Wat pas in het volle huwelijksleven tot zijn volle recht zal komen. Hoe moet dan de reflectie zich bewegen? Op de relatie waarin de verliefdheid tot de werkelijkheid staat. Trouwen betekent een buitengewone concretisering daarvan. Het nemen van dit soort besluit is dan het ware begin van de vrijheid. De lust (in de verliefdheid) “doet dan alle arbeid vlotten”. Gelukkig maar! Zo ontstaat “door de zuiver ideëel uitgeputte reflectie heen een gewonnen een nieuwe onmiddellijkheid”(p. 175) die precies beantwoordt aan de onmiddellijkheid van de verliefdheid en die een religieuze fundering heeft. Het besluit vormt, in de onmiddellijkheid van de ernst van deze nieuwe onmiddellijkheid, een religieuze onmiddellijkheid, een religieus uitgangspunt, een nieuw begin dus. In wezenlijkheid, ontsnappend aan de reflectie als zodanig. De verliefde buigt voor de imperatief van de plicht om zich vervolgens op te richten in de optatief van het besluit. Het reinigingsbad van het besluit, voor de ogen van God, in relatie geplaatst tot God. Oef! Ja. OK. Maar liever niet op mijn eigenste trouwdag om dit allemaal te moeten horen en overwegen.

Nog even dit: “de lust doet alle arbeid vlotten” (p. 174). Het staat er zo maar tussendoor. Waarbij we toch even kunnen overwegen wat er zoal gebeurt als de lust, om welke reden dan ook, ontkoppeld wordt of geraakt van deze ‘arbeid’ en een eigen leven gaat leiden, een autonome dynamiek, zonder het einddoel van het of-of besluit nog te willen ondergaan…
Volgende bijeenkomst op 30.01.2009 te 16 uur, zoals gewoonlijk.

Next gathering on the 30th of January.

S. Landuyt

Werkgroep Kierkegaard Bijeenkomsten 2008

2008-11-30T16:51:00.008+01:00

Verslag Bijeenkomst van 31.10.2008

Aanwezig: Karel Eisses, Noël Melis, Sam Landuyt, Hedwig Van Damme, Rit Van den Bergh, Aad Van der Perk, Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck

Afwezig/ verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak

We bezoeken vooraf even de interessante tentoonstelling die doorgaat op de Faculteit: De Drakenbrug naar de Hemel; Yao ceremoniële schilderijen en voorwerpen.

We begroeten Dr.Karel Th. Eisses, auteur van een met monnikengeduld samengesteld repertorium, een onmisbaar boekdeel voor elke Kierkegaardkenner: 160 jaar (in de voet) sporen van Soren Kierkegaard. Kierkegaard in het Nederlandse taalgebied. Keiproducties Utrecht, Boomker Haren BV. Geheel herzien 2007. ISBN 978-90-71809-73-6. Trefwoorden: bibliografie, Kierkegaard, Nederlandstalig, filosofie, theologie.

Een ander boek over Kierkegaard wordt vermeld: Frits Florkin: Geloven als Noodweer. Het begrip “Het religieuze” bij S. Kierkegaard. 2002.

We hervatten onze lezing op blz. 159, waar we Kierkegaard in juni ll. verlaten hebben. “Ik keer terug tot de verliefdheid”. Verliefdheid en het besluit te huwen zullen samen de voortdurende werkelijkheid vormen die het hele huwelijk blijvend zal doordringen. De verliefdheid treft dan het besluit aan “als een verlate onmiddellijkheid… van ‘weerlichten’ op het tijdstip dat de wil genoeg ontwikkeld kan zijn om een besluit te nemen”..Wie echter de verliefdheid wil ‘maken’ of op jacht gaat er naar, mist ze keer op keer. De echte verleider neemt het verkeerde, demonische besluit (K noemt dat een “ethisch slecht” besluit – een beetje een eigenaardige definitie, vinden sommigen van ons) van niet te willen besluiten tot huwen, maar het genot zo kort en hoopt hij, zo intens mogelijk te maken. De twijfelaar echter is te goed om demonisch te besluiten en niet goed genoeg om het goede besluit te nemen, eigenlijk niet goed genoeg om echtgenoot te worden. Dit zijn deviaties van de verliefdheid. Een groot geniaal voorbeeld ervan beschrijft K. dan in de persoon van Goethe en zijn werk “Aus meinen Leben”, tenminste toch Goethe “zoals hij zichzelf heeft uitgebeeld “in Dichting und Wahrheit”. Het gaat om de uitvluchten zoeken en vinden i.p.v. het goede besluit nemen. Iemand zegt langs zijn neus weg dat onze K. wat jaloers blijkt te zijn geweest op Goethe. Wordt genoteerd, maar maakt de redenering nog niet stuk. En dan begint K. een van zijn onverbeterlijk ironische beschrijvingen van het poëtische bestaan (in de verdichte persoon van Goethe, die hij inderdaad niet kan rieken of zien). Flauwiteiten! Vaudeville! Hoffelijk en in der minne afscheid nemen der geliefden! Het kan niet op. Nauwelijks een paradigma, vindt K., dat toch nog iets van de ernst van het paradigma aanneemt omdat het zoveel mensen “overkomt”. Wat de dramatiek van de romantiek dan is. Of de soap van het leven zoals het is, zouden wij misschien zeggen. Genoteerd moet toch worden dat de periode van de Romantiek, waarvan Goethe een lichtend voorbeeld was, toch de kentering gebracht heeft naar de notie van de persoonlijke individuele, unieke keuze van de geliefde en de huwelijkspartner en sindsdien in het collectieve bewustzijn van de westerse, Europese en Angelsaksische blanke mens verankerd is. Dit is dus meer dan uitvluchten. Volgende keer: blz. 164 en volgende.

SL

Next meeting: Friday november 28th – 16:00 – 18:00. Welcome!

Verslag bijeenkomst Werkgroep Kierkegaard van 30.05.2008

Aanwezig: Sam Landuyt, Fientje Van Otten, Hedwig Van Damme, Rit Van den Bergh, Aad Van der Perk Chris Vonck,
Afwezig/ verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak, Noël Melis, André Vermaut

Was het luiheid of inspiratie die ons overviel, ik weet het niet, maar we kwamen er niet toe om deze keer ook maar één letter te lezen uit Stadia op de Levensweg. We hadden ondertussen wel een uiterst boeiend en levendig gesprek over alles en nog wat, wel te verstaan zo filosofisch en religieus mogelijk…Waarover hadden wij het?
- We toonden elkaar een paar illustraties: een gedicht van Vader Cats en een cartoon over de “mission impossible” van vele echtelieden vanaf een zekere leeftijd. Ze zullen op de website verschijnen. Even geduld.
- Over K.’s gebrekkige kennis en ervaring van ‘het echte huwelijk’ en hoe hij dus altijd wat “idealitair” zal blijven in deze materie en over zijn grote kwaliteiten als literator en niet alleen als filosoof. Vergelijk hoe hij het hof en het prieeltje beschrijft van de rechter en zijn gade. En hoe de zatte bende er mee omgaat. Zelfs een van hen een manuscript jat van de oude heer.
- Over het feit dat wanneer dichterlijk over de partner gezongen of gesproken wordt, zij /hij geen naam draagt, enkel ‘idee’ is en dus inderdaad nog ‘idealitair’ beleefd wordt. Er is nog geen ontmoeting in het esthetische, alleen een onvervuld en onvervulbaar verlangen dat de dynamiek verleent aan de idealiteit en aan alles waarvoor ‘de vrouw’ of ‘het meisje’ zoal moet staan.
- Over de positie van de vrouw in de eeuw van K. (-XIXde) in het nog typische “patriarchaal” georganiseerde huwelijk en maatschappij, met mannelijke dominantie. Maar dat de vrouw meer praktische macht had en de man meer praktische verantwoordelijkheid droeg dan een oppervlakkige kennismaking zou doen vermoeden.
- Over wat het ethische stadium bij K. wel kan zijn. Dat dit niet zo afgetekend is als wel gedacht wordt. Hoe de (ethische) ideeën van Plato, via Kant (onbeweeglijke categorische Imperatieven)) over Hegel (dynamisch geworden, tijdsdimensie aan toegevoegd) Kierkegaard bereiken en hij er geen genoegen mee neemt, evenmin als met het esthetische benaderen van de werkelijkheid. En zo in het “mateloze”, het “grenzeloze” van de religieuze beleving terechtkomt dat alle denken overschrijdt en uitdaagt. Mateloos en grenzeloos in de zin van “niet meer meetbaar of optelbaar”, niet in de zin van het psychogenetische stadium van nog mateloos en onbegrensd dat de baby kent vooraleer aan hem grenzen gesteld werden. Het religieus mateloze (vergelijk dogma) wordt pas bereikt nadat men eerst de psychologische begrenzingen van de aardse omgang aanvaard heeft en alle stadia van ontwikkeling op de levensweg doorlopen heeft.
- En van daar gingen we in op “het kind in ons”, zijn verborgen noden, behoeften en trauma’s vanuit de eerste levensjaren (ouderschapfiguur in ons) die het verdere leven als volwassene bepalen. En hoe we door het kind een Naam te geven, in psychotherapie bvb, dit kind kunnen leren spreken en aanhoren. En het blij maken.
- En hoe Gods Naam niet zozeer mateloos en grenzeloos is, maar onnoembaar. En hoe het willen ‘benoemen’ van God, d.w.z. hem willen ‘bepalen’ eigenlijk blasfemie is.
- En zo kwam van het een het ander.

Verslag Bijeenkomst van 25.04.2008

Aanwezig: Sam Landuyt Noël Melis, Fientje Van Otten, Hedwig Van Damme, Rit Van den Bergh, Aad Van der Perk
Afwezig/ verontschuldigd:, , Jan Gysen, Levi Matuszczak, André Vermaut

We vervolgen onze lezing van Stadia op de Levensweg vanaf pag. 135 tot 147.
De rechter vraagt zich af “hoe zijn vrouw er, na acht jaar huwelijk, er esthetisch beoordeeld, uitziet. Komt dat van altijd ethisch en rechter geweest te zijn? Of is het omdat hij niet naar zijn echtgenote heeft durven kijken “op esthetische wijze”, zoals naar een portret, een beeld? (Misschien was ze wel een ‘goede partij’ voor een rechter, maar niet zo een mooie vrouw? Ook dat dienen we te overwegen…). In alle geval, al is hij blijkbaar geen hofmaker geweest een knorrige criticus als echtgenoot is hij ook niet geworden (een huwelijk met een grondtoon van“muzac in my ears” –Beatles?). Hij is nooit een esthetische “connaisseur” geweest blijkbaar. Hij weet zelfs tot vandaag niet of zijn vrouw slank is. Ze zal misschien van de soort zijn geweest, “welopgevoed en rein, waarmee je dus geen donder kunt beginnen” (Boudewijn De Groot, Erfenis van mijn jeugd).Hij hanteert liever de (levens- en huwelijks)humor dan de kritische, esthetische blik op zijn vrouw. Humor vereist wel reflectie en afstandelijkheid. Is hij wat bang van de ernst van de verliefdheid? Bang van haar “dierlijke ernst”, want inderdaad animaal van oorsprong? Loert de impotentie om de hoek, als hij het al te esthetisch zou maken?. Maar zegt hij, “ze zijn gelukkig getrouwd en hebben dus geen uitgebreide kritische evaluatie van hun huwelijk nodig”. Inderdaad, daar kunnen wij hem bijtreden.
Kierkegaard maakt dan een bemerking die mag tellen. “Het heeft hem altijd verwonderd dat dichters een echtpaar in gesprek nooit op de juiste wijze weten uit te beelden”.Ofwel praten ze als twee verliefden of ze zijn hoogstens bijfiguren en op leeftijd. Een huwelijk moet minstens ongelukkig zijn om voor poëtische uitbeelding in aanmerking te komen. Om poëtisch te zijn (d.i. om voor artistieke uitbeelding in aanmerking te komen) moet een liefdesrelatie (een “verliefdheidsrelatie”?) op zijn minst gelukkig zijn en bedreigd worden van buitenaf en een huwelijk op zijn minst ongelukkig en van binnen uit bedreigd. Maar voor de rechter van K. “moet het een armetierige echtgenoot zijn die door zijn huwelijk geen humorist wordt”. Vraag: en kan de vrouw daar dan ook mee lachen? Hoe zit het trouwens met de emoties, gevoelens en opinies, esthetische, ethische en existentiële, van de (gehuwde) vrouw bij K.? Is dat alleen de achttiende eeuw die maakt dat hij zulke exclusief mannelijke kijk heeft?
Het humoristische wordt gedragen door de zekerheid van het huwelijk, gebaseerd op ervaring (ook op gewoontevorming?) p.140 en op geloof (in haar). Hij heeft “de boekhouding in zijn hoofd”, m.a.w. ze kunnen beiden op elkaar rekenen. Haar schoonheid is dus van een andere orde, geruststellend en niet opwindend. De zalige zekerheid dat morgen alles zal blijken te zijn zoals het gisteren was. Maar kom, laten we wel wezen: wat is daar zo verkeerd aan? “Deze vreugde van de echtgenoot wordt niet verteerd” (p.147), hij dient niet te leven van het brood alleen, maar van de welwillende verwondering waarmee hij de bezigheden van de moeder begeleidt, moederschap dat hij haar volledig en volmondig gunt zonder afgunst of jaloersheid. Het zijn “panis et circenses”voor hem, bescheiden maar zeer echt en betrouwbaar, zoals alle ethische daden kunnen zijn als ze volgehouden gesteld worden doorheen het leven.

S.Landuyt
Volgende bijeenkomst: vrijdag 30 mei 2008 te 16 uur.

Verslag Bijeenkomst van 28.03.2008

Aanwezig: Sam Landuyt Noël Melis, Fientje Van Otten, Chris Vonck
Afwezig/ verontschuldigd: Hedwig Van Damme, Rit Van den Bergh, Aad Van der Perk, Jan Gysen, Levi Matuszczak, André Vermaut

We gaan verder met de lezing van Stadia op de Levensweg. We beslissen om de tekst voortaan tijdens de bijeenkomsten integraal voor te lezen en er onze commentaar te geven. We gaan verder met pag. 116 e.v. K. heeft het daar over het besluit, positief om te huwen of negatief om juist niet te huwen. De redeneringen over het negatieve besluit (p. 117) zijn een stuk falsificatietheorie avant la lettre (Popper). Maar allebei, positief en negatief besluit moeten een echt besluit zijn (een echt ja-woord dus) of het is “loos gebral”. Menselijke existentie vraagt altijd om een besluit. Maar dan een echt en geen naäperij. (Hoe weet je dat van je zelf en je partner, op het cruciale moment??) Het positieve besluit consolideert het bestaan, het negatieve houdt het “in suspenso”en blijft altijd dubbelzinnig. K. Gaat dan verder – hij is filosoof voor iets - met een ragfijne dissectie van wat er allemaal in deze twee soorten besluitvorming bevat is. En hij stelt dat juist het huwelijk – het positieve besluit - de synthese is van verliefdheid en besluit. Verliefdheid behoort als dusdanig voor hem nog tot het “esthetische”. Door het besluit wordt het echter een ethische zaak. Niet het resultaat echter (“een drogbeeld” zegt K.) is belangrijk maar de positie in het besluit tegenover de eeuwigheid, wezenlijkheid, God: al een verwijzing van uit het ethische naar het religieuze / exisstentiële. Het deciderende is het ethische, is de vrijheid. Het “moeten”, de plicht (gebod van de Liefde; zie Daden van Liefde) hoort bij het ethische. Het negatieve besluit heeft enkel betrekking op het eeuwige, het positieve op het tijdelijke en het eeuwige. Het is rijker. Het is een besluit- idealiteit die gesigneerd is (in het eeuwige) en gecontrasigneerd is (in het tijdelijke). En bovendien moet het even sympathetisch zijn als autopathisch. De dauw moet de bloem bereiken en te verkwikken en niet zo maar verdampen. Het besluit moet zijn doel (gelegen in de realisatie van het huwelijk in het leven) bereiken. Een expressie die niet uitmondt in haar doel blijft immers puur esthetisch. En zo komt K. uiteindelijk tot drie spanningsvelden in het besluit van te huwen: tussen tijdelijke en eeuwige, tussen het concrete en abstracte, tussen de vrijheid en het lot (p. 123 - 125).Op pag. 127 komt hij er dan toe, op bedekt ironische wijze gezegd in de taal van de rechter, allerlei eigenschappen van het (ethische) huwelijk op te sommen die hij in feite misprijst. Het is heilig en burgerlijk, het is poëtisch, plechtig, het is er altijd kerkdienst, het is grappig in wat het niet inlost van alles wat de verliefdheid aan beloftes inhield. Het is alledaags enz. Volgen dan nog een hele reeks “bedenkingen” (p. 128 - 135) die niet zoveel meer aanbrengen dan er al gezegd werd.

Verslag Bijeenkomst 26.01.2008

Aanwezig: Sam Landuyt, Noël Melis, Hedwig Van Damme, Rit Van den Bergh, Aad Van der Perk, Fientje Van Otten, Chris Vonck
Afwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak, Bavo Van Eesbroeck, André Vermaut,

We beëindigen de lezing van het eerste deel van Stadia op de Levensweg (het Gastmaal), met een terugblik op het voorwoord door de vertaler Scholtens.

Het gedeelte dat het gastmaal besluit is het verhaal van de ontmoeting in de prille ochtend door de ondertussen goed dronken bende met de aanblik (meer is het niet dat ze ‘ontmoeten’) het tafereel van de rechter en zijn vrouw in hun prieeltje. Symbool van het harmonieuze huwelijksgeluk? De rechter opent hen het perspectief naar het ethische stadium voor deze aan zichzelf en de wijn dronken geraakte jongemannen, stuk voor stuk de uitbeelding van een (esthetische) subpersoonlijkheid van K. Na deze menigvuldige en theatrale mislukking van het esthetische, in al zijn poehah gebracht door deze gefrustreerde ijdeltuiten, ontnuchteren ze zowaar wat bij het bespieden van de al vroeg ontwaakte rechter en zijn (liefdevol - onderdanige?) echtgenote. Het gesprek dat ze afluisteren toont al onmiddellijk een heel ander beeld van het huwelijk - de ethische ernst van de verliefdheid die liefde geworden is - dan wat ze zelf in hun onvruchtbare grootspraak aan mekaar voorgehouden hebben.

Met de rechter en zijn vrouw doet het ethische stadium van de filosofie zijn intrede. Zie ook de conflictstof ervan in Of / OF van K.

Waarom al die types geschetst werden?
De estheet kent de ironie en het niet – kiezen als levensmotto (behalve de egotripperij en het achterna lopen van het genieten in al zijn onmiddellijkheid en vluchtigheid tevens, vandaar de ironie en de zelfspot, als het al zover komt. De estheet is een draaitol en komt in de verveling terecht van de eeuwige herhaling en dat leidt dan tot vertwijfeling. De kort durende maar frequente herhalingen komen voort uit het ontstaan van obsessioneel gedrag (Wiederholungszwang – Freud) dat zelf het gevolg is van de mislukking door het niet – kiezen. Wat eigenlijk betekent niet meer verder willen gaan op de stadia van de levensweg.

De ethicus of het ethische stadium zal de wereld - zijn wereld - willen harmoniseren. Dit is zijn optie, zo niet zijn keuze. Bij K. is het ethische meteen ook een protest tegen de burger en de burgerij van zijn omgeving, tegen de schijnbaarheid van de ethische keuze en tegen de afwezigheid van de echte religiositeit die uit de uiteindelijke onvoldaanheid van de ethische keuze groeit, als ultieme opdracht en levensbeweging.

We vervolgen de lezing van Stadia op de Levensweg op de volgende bijeenkomst op vrijdag 29 februari a.s. te 16 uur.

S. Landuyt

Bijeenkomst van 21.12.2007

2008-01-22T15:22:00.000+01:00

verslag van de bijeenkomst van 21.12.2007

Aanwezig: Sam Landuyt, Noël Melis, Fientje Van Otten, Chris Vonck
Afwezig en verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszczak, Hedwig Van Damme, Rit Vandenbergh, Aad Van der Perk, Bavo Van Eesbeeck, André Vermaut.

We bespreken “Le couturier” blz. 72 – 79 van S. Kierkegaard’s In Vino Veritas. Nergens wordt het primaire narcisme van de vrouw zo cynisch en schaamteloos misbruikt en te gelde gemaakt als in de modewereld. Nergens lopen ook zoveel mannelijke narcisten rond als in die wereld. De modeontwerper, de modeverkoper mag de vrouw héél dicht benaderen, hij mag ze van kop tot teen meten, passen en begluren, alleen moet hij dat doen binnen de strikte rituelen van de modemaker én van de commercie. En die sluiten elke echte erotiek en zeker elke seksuele benadering volkomen uit. Wie deze ‘heilige’ taboeregels doorbreekt begaat een ‘doodzonde’ tegen de commercie én tegen de sekse. Hij kan dan overigens beter zijn zaak sluiten. De “couturier” is niet “de cavalier” die galanterie ten toon spreidt zoals geen ander haantjesgedrag. Hij is niet erotisch bezig met zijn object, alleen esthetisch en… hij is spinnijdig afgunstig op de echte cavalier. In feite heeft hij hier veel weg van de castraat: hij moet zich gedragen als een castraat om binnen de strikte rituelen zo dicht zijn object te mogen benaderen. Zijn vrouw thuis of achter het atelier in haar keuken zal ‘hare vent’ terzake ook wel kennen en… is er doodgerust in. Hij werkt deze frustratie uit op de modegeile cliënte door zijn dedain, zijn cynisme, zijn afgunstig misprijzen voor haar. Ze zouden het eens moeten weten, de mannequins en de goed geklede dames. Het is voorlopig onduidelijk of Kierkegaard hier zichzelf uitbeeldt en zichzelf dus ‘doorheeft’ in zijn mislukkingen als man en als liefdespartner. Zoniet, dan is hij een tragische komiek of liever een ‘armzalig manneke’ (inderdaad, een mannequin). Een filosoof die mislukt in het liefdesleven, ja wellicht is dat echt iets heel armzaligs om te zien en mee te maken. Hopelijk is het allemaal maar “gespeeld” ‘en ook bij de rest van de drinkebroers in het Kopenhaagse Symposion van toen.
Een citaat wil ik u niet onthouden. In zijn onnavolgbare stijl laat K. de couturier zijn cliënte beschrijven. Als die dames ook maar een flauw vermoeden zouden hebben van hoe hij – de couturier – over hen denkt en over het soort van ‘christelijk belijden’ dat er mee gepaard gaat, dan zetten ze geen voet meer in zijn boutique. Ik citeer: “Van mijn boutique is naar de voorname wereld de boodschap uitgegaan voor alle gedistingeerde dames, dat de mode het gebruik voorschrijft van een apart soort hoofdtooi voor wanneer men ter kerke gaat en dat die hoofdtooi weer dient te variëren al naar gelang de draagster zich naar de ochtend- dan wel naar de avonddienst begeeft. Als dan de klokken beieren houdt de equipage stil voor mijn deur. Hare genade stijgt uit (want ook dit is kond gedaan, dat niemand deze hoofdtooi goed kan installeren behalve ik, de couturier). Ik stort mij haar tegemoet met diepe buigingen en leid haar mijn kabinet binnen; terwijl ze mij willoos laat begaan breng ik alles orde. Ze is klaar, ze heeft zich in de spiegel bekeken; gezwind als een bode der goden ijl ik haar vooruit, heb de deur van het kabinet geopend en buig, spoed mij naar de voordeur, leg mijn arm op mijn borst, gelijk een oriëntaalse slaaf, doch bemoedigd door een genadige knix waag ik het zelfs haar een aanbiddende en bewonderende kushand toe te werpen – ze zit in het rijtuig, zie! ze heeft haar psalmboek vergeten, ik snel naar buiten en reik het haar aan door het raampje, permitteer me haar er nogmaals aan te herinneren haar hoofd ietsje naar rechts te houden en zelf wat aan haar hoofdtooi te schikken, mocht die bij het uitstappen ietwat in het ongerede raken. Ze rijdt heen en laat zich stichten.” (p.77)
Volgende vergadering op 25 januari te 16 uur. We bespreken wat we reeds lazen…
Sam Landuyt.

NIEUWJAARSWENSEN 2008

2008-01-02T16:42:00.000+01:00

Langs deze weg groeten we alle leden en in het bijzonder degenen die momenteel door ziekte verhinderd zijn de bijeenkomsten bij te wonen. We hopen door het verslag enigszins goed te maken wat ze hebben moeten missen. Wij missen hen wel en hopen hen spoedig terug onder ons te hebben! We sturen alvast onze warme hartswensen naar hen allen!

Van harte dus een goed 2008 aan alle leden! En aan alle toevallige lezers van deze Blog. U bent altijd welkom op onze vergaderingen: elke laatste vrijdag van de maand te 16 uur.

We bespreken momenteel: S. Kierkegaard. Deel I van Stadia op de Levensweg:
In vino veritas

Let wel: we bespreken dit, we pratikeren het daar niet zo maar!

Werkgroep Kierkegaard Bijeenkomst van 30.11.2007

2008-01-02T16:37:00.000+01:00

Verslag Vergadering

Aanwezig: Sam Landuyt, Noël Melis, Rit Van den Bergh, Bavo Van Eesbeeck, Fientje Van Otten, Chris Vonck,
- Afwezig/Verontschuldigd: Jan Gysen, Levi Matuszschak, Aad Van der Perk, André Vermaut, Hedwig Vandamme

We begroeten een nieuw lid van onze werkgroep: Bavo Van Eesbeeck!

Nieuwe Kierkegaarduitgaven:
- S. Kierkegaard: Wat de Liefde doet, vertaling en verklarende noten door Lineke Buijs en Andries Visser, nawoord door Udo Doedens en Pieter Vos, uitgegeven door Damon
- Een passieloze tijd, de actualiteit van K. maatschappijkritiek. Uitgegeven 2006, 143 blz., € 14,90, Ten Have Kampen.

We bespreken de tafelrede van Constantin: pag. 53 tot 62.

Na “de jongeman” komt Constantin aan de beurt, blijkbaar al goed dronken en algeheel vervuld van zichzelf en de vanzelfsprekende superieure idealiteit van de man. De verborgen angst voor de vrouw en haar seksualiteit werd door ‘de jongeman’ nog eerlijk, maar wat bedeesd erkend – hij wilde immers het denken niet verliezen, dat voor hem zijn eeuwig wezen was - zijn phallus, zou de psycho-analist zeggen. Onze ‘ingewijde’ Constantin, blijkbaar een teleurgestelde minnaar vol complexen van gefrustreerde mannelijke trots en superioriteitsfantasieën draait rond de vrouw als een kat rond de hete brei. Ze is volgens hem “een onvoldragen ethische categorie, die alleen kan begrepen worden onder de categorie scherts”. “Het komt de man toe absoluut te zijn (en ‘geheel’ nvdr), absoluut te handelen, het absolute uit te drukken; de vrouw is relationeel bepaald. Tussen twee zo verschillende wezens kan geen ware wisselwerking plaatsvinden” (p. 54). Helaas, de man (“men” – sic!) “mikt op haar als de ethische categorie, men sluit de ogen (in vertrouwen van gekke verliefdheid bvb, maar ook in dagdagelijkse omgang nvdr) men denkt het absolute aan ethische eisen, men denkt de mens, daarop opent men de ogen en vestigt de blik op de deugdzame jonkvrouw… beklemming maakt zich van u meester en ge zegt bij u zelf: ach dit moet een grap zijn” (p. 54). Daar gaat ze… Men heeft haar verkeerdelijk alle idealiteit toegedicht en haar opgeblazen tot bovennatuurlijke proporties die een jongedame van zestien jaren zich maar kan inbeelden te bezitten en floeps, daar staat ze! Al haar idealiteit is illusie. Bovendien is de vrouw in staat om zich voortdurend, binnen de vierentwintig uur in het onschuldigste gebazel te transformeren, ook het tegenovergestelde van wat ze – gemeend dan nog! – gezegd heeft. Van een “beestje met hete pootjes” (G. Gezelle) gesproken. “De man kan er alles bij inschieten want het absolute heeft maar één absolute tegenstelling, te weten gezwets”. Als de man dan door de vrouw bedrogen wordt geldt het: “ voor een man van wie men geest mag eisen geldt: of hij wordt niet jaloers, of hij wordt jaloers en daardoor komisch”. En hoe ernstiger hij dan wordt hoe komischer. Een uitdaging voor de absolute geest dus, zoals hij door de man volgens Constantin op zo absolute wijze vertegenwoordigd wordt.

Volgende bijeenkomst: vrijdag 21 december te 16 uur. We lezen wat de ‘couturier’ en Johannes de Verleider te vertellen hebben en ook de nabeschouwingen, dus tot het einde of van pag.72 tot en met 94.
Denk ook even aan de bijdrage van 15 € over te maken op 001-1364212-80 van de FVG te 2610 Wilrijk. dank bij voorbaat.

Werkgroep Kierkegaard Bijeenkomst van 26.10. 2007

2008-01-02T16:25:00.000+01:00

Verslag I. Vergadering (Hedwig Van Damme)

- Aanwezig: Hedwig Vandamme, Rit Van den Bergh, Aad van der Perk, Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck, Noël Melis.
- Afwezig/Verontschuldigd: Jan Gysen, Sam Landuyt, Levi Matuszschak,

Sørens Symposion

Het is een mooie avond voor een gesprek over de liefde, al ontbreekt hier het gastmaal van Kierkegaard of van zijn voorbeeld Plato. We missen enkele deelnemers en onze bezorgdheid gaat vooral uit naar de gezondheid van Levi.

Maar Søren neemt ons mee naar het gastmaal dat, na moeizame voorbereidingen, dan toch doorging. Het wordt een gastmaal waarop geen vrouwen uitgenodigd zijn (en - geloof het of niet - wij konden hiermee instemmen) met vijf deelnemers: Johannes de Verleider, Victor Eremita en Constantin Constantius (heel goeie vrienden van Søren) en verder een mooie, (nog ‘groene’) jonge man en een ‘couturier’ waarvan de namen niet belangrijk zijn. Alles is ‘pico bello’ voorbereid : exquise gerechten, lekkere wijnen, een fonteintje in de achtergrond, heerlijke muziek, sfeervolle verlichting, de verwachtingen zijn zo hoog dat het hele feest wel eens een ‘mooie droom’ had kunnen blijven. Maar nee, het ging door en het gezelschap geniet … Halverwege de maaltijd stelt Constantin voor dat ieder een toespraak zou houden om de maaltijd af te sluiten, maar dat men alleen het woord mocht nemen als men in de juiste sfeer was – een beetje dronken van de wijn, maar ook niet te veel. En het thema zou zijn ‘de liefde’ of de relatie tussen man en vrouw, zonder echter liefdesgeschiedenissen te vertellen.

Liefde dus – en eerst is de jongeman aan het woord, ja, die zonder ervaring. Hij moest over de liefde spreken als een blinde over kleuren, want hij had nog nooit een liefdesgeschiedenis gehad. Is hij – niet gehinderd door enige kennis ter zake – wel de juiste persoon om dit gesprek te openen? Volgens hemzelf wel omdat hij het verschijnsel objectief waargenomen heeft. Al vlug blijkt dat het zowel over verliefdheid als over liefde gaat, het vinden van de ‘andere helft’: Eros, Afrodite, innigheid, oneindigheid, piëteit, streven, aan namen ontbreekt het niet. Toch blijft het onmogelijk de liefde te definiëren, daarvoor is ze te complex, ‘oneindig’ vervolledigt André. Ook al kunnen we dankzij het decor, de muziek en de aanwezigheid van vrienden bij een rijkelijke maaltijd de gewenste sfeer scheppen, onze woorden blijven ontoereikend. “… Beminnen, daarmee correspondeert het beminnenswaardige, en het beminnenswaardige is het onverklaarbare”. En wanneer “de gescheiden helften elkaar hebben gevonden, dan betekent dit dus de volkomen bevrediging en rust, en toch is het gevolg hiervan een nieuw bestaan” zodat er “niets zo vreselijk is als vader te zijn” want “het zijn twee onvergelijkbare zaken: een mens doodslaan en een mens het leven schenken; het eerste beslist over zijn lot alleen voor het tijdelijke, het andere voor de eeuwigheid…” (p.51). Op het einde van zijn toespraak lachte niemand om wat de jonge man zei, wat deze verwonderde, want hijzelf begreep de anderen niet wanneer hij ze over de liefde hoorde praten …

Wij waren in elk geval zo erg geboeid dat wij ons afvroegen wat de andere deelnemers zouden vertellen die na hem aan de beurt waren. Dat zullen wij volgende keer weten want wij lezen verder en luisteren naar Constantin en Victor Eremita, van blz. 53 tot en met blz.72. Veel leesgenot! Volgende bijeenkomst: vrijdag 30 november te 16 uur.

Hedwig Van Damme / Fientje Van Otten.

Verslag II Vergadering ( Rit Vanden Bergh)

Wie ooit het "Symposion" van Plato las, herkent meteen een parallel in de tekst "In vino veritas" van Kierkegaard.: een uitgelezen gastmaal, overeenkomstig alle vereisten van het ideale droombanket en zelfs meer dan dat aangezien de uiteindelijke 'leegte' van een overvloedig eet- en drinkgelag bezworen wordt doordat de deelnemers, vijf in aantal waaronder drie pseudonymen van Kierkegaard, 'de waarheid zoeken in de wijn.'.
Wat betekent dat elk van hen beurtelings verondersteld wordt een toespraak te houden op het moment dat de wijn de tongen losgemaakt heeft en men met gemak prijsgeeft wat men in nuchtere toestand liever voor zich houdt. Het thema bij uitstek is dan ook de liefde of de relatie tussen mannen en vrouwen. Het weze genoteerd dat er geen vrouwen aan de dis werden toegelaten wat bij ons, lezers, tot enkele bedenkingen leidde, met het oog op de 'ideale' feestmaaltijd.
De jongste, anonieme deelnemer krijgt als eerste het woord. Hij doet denken aan een Adonis, een beeldschone jongeling ,maagdelijk puur - en dat blijkt hij ook te zijn! - een jonge intellectueel - niets gaat er boven het denken! - die elke liefdeservaring mist - wat hij zonder meer toegeeft - en waar hij het ook hoopt bij te kunnen laten hoewel hij daarvoor vreest. De liefde immers palmt jezelf of de ander voor je in, en. voordat je het weet is het te laat; je kan de liefde dus maar beter bedenken voordat ze je belachelijk heeft gemaakt. Want 'liefde' is belachelijk, ridicuul, komisch omdat ze tegenstrijdig is en een mens in tegenstrijdigheden verstrikt. Voor het verstand is ze compleet onverstaanbaar, maar wat er precies onverstaanbaar aan is, weet niemand te zeggen. Als begrip betekent 'liefde' niets en toch beweert men dat ze een essentieel element is van het menselijk bestaan, zoniet het summum van wat er menselijk zoal te beleven valt! De liefde is, zo wordt gezegd, de opperste zaligheid, het leven op topniveau, maar men gaat er helaas aan dood, aan de zoveelste ongelukkige liefde! Vraagt men bovendien naar haar object, dan schijnt niemand dit te kennen. Op de vraag wat dan precies beminnenswaardig is blijkt er geen antwoord te zijn. Als Plato het Goede of het Schone als beminnenswaardig suggereert overschrijden we de grens van de erotiek en komen we in etisch-metafysische domeinen terecht. (Zoals bekend was de vrouw voor Plato geen optie, dan nog liever de jonge knapenliefde, zoals dat trouwens de gewoonte was in Griekenland waar de man-vrouw relatie als een louter functionele en daarom secundaire relatie gold).
En stel dat je in het algemeen zou kunnen opperen dat mannen 'vrouwen' beminnen en vice versa dan zit je er nog naast want de liefde werkt exclusief: het gaat om die Ène, en waarom juist die Ène en geen andere is niet te zeggen. Waarom alle mensen trouwens perse willen beminnen en bemind willen worden blijft voor de rede een raadsel. En het ongeluk of het geluk wil dat we als redelijke wezens 'geschapen' zijn en het reflecteren niet kunnen laten. De reflectie is de eeuwige derde; "l'amour se fait toujours ‡ trois" schrijft Marguerite Duras. De vermaledijde derde.
Vanwaar de lust, vanwaar de begeerte? Is ieder mens misschien maar een 'half' mens (cfr. Aristophanes), eeuwig op zoek naar zijn wederhelft? Voor de vrouw is dit zonder meer duidelijk, er valt dan ook niet mee te lachen; de man daarentegen denkt zichelf als een geheel en wanneer hij zichzelf als een helft gedraagt, geeft dit aanleiding tot hilarisch gelach!
Liefde is dus komisch - want het komische heeft in wezen altijd te maken met tegenstrijdigheid en, in de mate dat de liefde je onverhoeds overvalt zonder dat je er aan kan weerstaan - want dingen die je niet kan begrijpen kan je ook niet vermijden omdat je zonder inzicht in de zaak geen enkele strategie kunt uitdenken - is zij in wezen ook tragisch.
Kortom, de liefde is niet wenselijk!
Slechts ÈÈn enkele vorm van liefde is voor de spreker aanvaardbaar, want begrijpelijk: de 'piÎteit' van de zoon ( over vrouwen, zij het meisjes, dochters of moeders wordt er in deze toespraak zeer weinig gezegd!) voor de vader waaraan hij het leven te danken heeft (!). Het leven schenken is de hoogste act in de hiÎrarchie van waarden die een mens kan verrichten en dwingt de ontvanger onvoorwaardelijk in een relatie van eeuwigdurend respect, dankbaarheid en schuld De spreker schijnt hier geen enkel probleem mee te hebben.tot op het moment dat hij zich over een eventueel eigen vaderschap moet uitspreken. Wat wil het zeggen 'vader' te zijn? De tegenstrijdigheden steken opnieuw de kop op, want hoe kan een piÎteitsvolle zoon vader worden en hoe zit het dan met de vader van de zoon die vader wordt? Is het vaderschap slechts inbeelding? Is het de afschuwelijkste van alle gedachten of is het de hoogste levenstaak?
Even maar vrees je als lezer dat de spreker in de grootste verwarring en onzekerheid zijn toespraak zal beÎindigen, maar niets is minder waar. Buitengewoon klaar en helder bekent hij dat 'het eeuwige' in hem niet de liefde maar het denken is . Niets, geen vrouw, moeder of vader zal hem ertoe brengen het denken te verraden.
Is het denken misschien zijn lief? Hoe belachelijk!.

Zeer benieuwd kijken we uit naar de twee volgende toespraken van Constantin Constantinus en Victor Emerita op 30 november om 16u. Tot dan.

Rit Van den Bergh.

Werkgroep Kierkegaard Bijeenkomst van 28.09.2007

2007-11-05T21:39:00.000+01:00

Verslag Bijeenkomst

- Aanwezig: André Vermaut, Chris Vonck, Fientje Van Otten, Rit Van den Bergh, Sam Landuyt
- Afwezg: Ad van de Perk, Hewig …, Frans Martens
- Verontschuldigd: Levi Matuszschek, Jan Gysen

We starten dit academisch jaar 2007 – 2008 met de lezing van een nieuw boek van S. Kierkegaard: STADIA OP DE LEVENSWEG Deel I, in Nederlandse vertaling van Jan Marquart Scholtz, met een inleiding door W.R. Scholtens, uitgegeven door Meulenhoff, 1987, gebaseerd op de eerste uitgave in het Deens van 1845. De noten zijn uit Dagboek 1901???

We horen dat een van onze meest toegewijde leden, Levi M. ziek is en we brengen hem onze groeten over en wensen van herstel via een kaartje en tevens ook middels dit verslag. Goed en vlug herstel Levi!, we missen je uitgebreide kennis van onze auteur!

De Inleiding door Hilarius, pseudoniem van Kierkegaard, zo geschreven om de welwillende aandacht van de lezer te krijgen -“Lectori benevolo” – is van een gelijklopend scenario als in Of/Of. Ze is anekdotisch en ook de voetnoten zijn in pseudoniem. K. verbergt hiermee zichzelf een beetje. Waarom? Een beetje pleinvrees of plankenkoorts? De inleiding doet het voorkomen dat een ijverige brave boekbinder het manuscript gekregen en opgeborgen had, of liever het ter instructie van zijn kinderen gebruikte voor het schoonschrift ervan, maar er toch geld en interesse in zag toen een seminarist en candidatus in de filosofie ( K.zelf ?) hem er op attent maakte dat hij daar een heel “voortreffelijk geschenk van de voorzienigheid in huis had”… Zo zie je maar hoe K. het aan boord moest leggen om gelezen te geraken. Of ij ook begrepen werd door de boekbinders en co, daar bleef hij wellicht zijn twijfels over bewaren, zo menen we.

“In vino veritas”, een Herinnering. Naverteld door William Afham (“Doorhem”) Zo begint het eerste deel. En al meteen vooraf een “Voorherinnering” (vóór de herinnering blijkbaar?).
Even taalkundig:
Voorherinnering is Avertissement (Fr.).
Herinneren is: se rappeler, se souvenir (Fr.), remember (Eng) ; Herinnering, Souvenir (Fr.), Rememberance (Eng).
Geheugen is mémoire (Fr.), memory (Eng.)

En dan beginnen we. Net zoals in Daden van Liefde, ons vorige boek, ziet het er naar uit dat K. ons zal confronteren met twee dimensies (of integratieniveaus?) van beleving: de onmiddellijke (instantané), voorbijgaand, tijdstipgebonden (het geheugen van – ) en de “eeuwige”, wezenlijk (herinnering). K. is een fantastisch goede beschrijver (is dat zijn fenomenologie?) en hij zet aan met de beschrijving van wat “een geheim toebereid (toebedeeld, toevertrouwd?) krijgen” zoal meebrengt voor de drager ervan. Dit om het klevende, beklijvende aspect van elke ware herinnering nadien te kunnen aanvatten. Dit tegenover het tijdelijke, accidentele van het geheugenspoor van het gebeurde. Het geheugen is niet meer dan “een voorwaarde van verdwijnende betekenis”. Men kan een voorval tot in de details in zijn geheugen bewaren en oproepen, “zonder dat men zich die gebeurtenis daarom ook herinnert”. De herinnering daarentegen draagt de onsterfelijkheid in zich , in een “uno tenore” van het leven, de eeuwige continuïteit ervan dus. Hij voert het voorbeeld aan van Jacobi, een idealistische filosoof die niet langer dan een moment kon denken aan de onsterfelijkheid zonder het gevaar er bijna gek van te worden. Maar als men geheugen en herinnering met elkaar verwart en de inhoud ervan daardoor verliest, is alles niet meer zo schrikbarend. Vandaar dat zovele er geleerd en zonder moeite over kunnen preken (en filosoferen?. Zonder “Vrees en Beven”? Sneer naar zijn ambtsbroeders op de kansel?

Volgende bijeenkomst: vrijdag 26 Oktober te 16 uur.

DADEN VAN LIEFDE HOE IEDER VAN DE LEDEN VAN DE WERKGROEP DIT BELEEFD HEEFT

2007-11-05T21:10:00.000+01:00

Werkgroep Kierkegaard
Academisch Jaar 2006 – 2007

Verslag van de werkzaamheden

De werkgroep Kierkegaard telt een tiental werkende leden en komt elke maand samen van september tot juni. Dit jaar werd verder gegaan met de intensieve lezing van het tweede deel van het werk van S. Kierkegaard: Daden van Liefde, in de Nederlandse vertaling van Maria Veltman, uitgeverij Garant Leuven – Apeldoorn, tweede druk 1996.

We zijn thans op het einde van dit monumentale werk gekomen en hebben elk onze eindbeoordeling aan elkaar voorgelegd.

De verslagen van de werkgroep evenals (binnenkort) de persoonlijke eindevaluatie van ieder lid kan gelezen worden op onze weblog: http://werkgroepkierkegaard.blogspot.com/. Nederlands met een korte Engelse samenvatting.

Het meest boeiende voor ons van deze lezingen was de persoonlijke toets en inzet die geleidelijk aan sterker en duidelijker werd onder de deelnemers. De toetsing van de woorden van K. - “die men staande en luidop moet lezen” volgens de auteur – aan ons persoonlijk leven en werken, maakte duidelijk hoe intens K. de ‘taal van de geest’ (P. 373 Opmerkingen bij Deel II hoofdstuk II) spreekt. Als men zich de moeite geeft om zich door de tekst heen te worstelen (hij is onderhand anderhalve eeuw oud – 1847 - en dat merkt men ook wel af en toe) dan opent zich de hoogte en de diepte, de “eeuwige rijkdom” van de Liefde, zoals Paulus ze in Romeinen 13 verheerlijkt heeft.

K. Is niet erg “in” bij de jonge generaties. Alles gaat blijkbaar met cycli van op en neer, ook het geestesleven en de interesses van het intellect. Toch is wat deze nukkige, wat melancholische Deen ooit staande geschreven heeft, naast zovele andere van zijn uitgaven, fundamenteel “voedsel voor de ziel”, de kern van het christen – zijn zelf. Hij worstelt met de woorden, is nooit helemaal tevreden over wat en hoe hij het zegt, als het maar de juistheid en de waarheid benadert zoals hij ze ongetwijfeld in zijn leven vermoed heeft en trachten te beleven heeft. Geen woorden van of over liefde, geen lyriek of dichterlijke vlagen, maar daden, daden, daden van liefde. Als om de werkelijkheid te benadrukken tegenover de vloed van words, words, words van, toen Hegel en nu de bijna gehele academische pers en wereld.

Sam Landuyt
16 mei 2007

DADEN VAN LIEFDE HOE IEDER VAN DE LEDEN VAN DE WERKGROEP DIT BELEEFD HEEFT

2007-11-05T21:09:00.000+01:00

FVG Werkgroep Kierkegaard

Daden Van Liefde
Aad van der Perk: eindnota’s
24. April 2007

Na alle discussies over de Kierkegaardstudie betreffende de “Praktijken van de Liefde” heb ik mij neergezet en alles in alle rust en stilte overwogen.

Ik heb mij ook af en toe eens verdiept in wat andere auteurs er over schreven. O.a. Schweitzer in “Was sollen wir tun” en andere werken van zijn hand.
Treffend is deze uitspraak: Alle geschrijf en gefilosofeer desbetreffende zinkt in het niet bij de actuele daad. Inderdaad!.
Toch ontkomt men niet aan de gedachte: “Waartoe dit alles?” Zoals K. zich ergens afvraagt: “Is er een theologische suspensie van het ethische?” Op zijn Hollands gezegd: een doelgerichte afhankelijkheid?
Daarop zijn al verschillende antwoorden gegeven. De Calvinisten en ook de Moslim zegt: “De Ere Gods” Al hamdu l’illah”. Jezus zegt ergens: “Wat gij de armen gedaan hebt, hebt ge aan mij gedaan”.
Het Middeleeuwse R.K.- christendom dacht met de goede werken de hemel te verdienen. “Als het geld in ’t kistje klinkt, het zieltje in de hemel springt”. Een gedachtegang waartegen Luther en anderen in opstand kwamen.
Zelf denk ik er anders over.
De eeuwige heeft ons eerbetoon niet nodig. Het is geen aardse potentaat uit de oude doos die bewierookt, gevleid wenst te worden. Met “goede werken de hemel verdienen” is een gedachte die inspeelt op het menselijke egoïsme en daarom alleen al afkeurenswaardig. In de Thora komt de tekst voor: “De mens die deze dingen doet, zal door dezelve leven”. Daar zit een kern van waarheid in. In psychologische zin. Weldoen adelt het karakter. Toch is ook dat bijzaak. Persoonlijk welgevallen of teleurstelling mag geen rol spelen.
Centraal dient te staan: de doelgroep, zowel praktisch als theoretisch.
Bij discussies over de organisatie van één of andere Aktie: de doelgroep.
Bij de persoonlijke vraag: waarom doe ik dit of dat?: de doelgroep, om die te helpen.
Bij dagelijkse omgang met mensen en medeschepselen: de doelgroep!

Verder met verstand en overleg te werk gaan. Er moet duidelijk sprake zijn van hulpbehoevendheid. En er moet de praktische mogelijkheid zijn om te helpen.

Verder: oppassen voor misbruik, zoals in het vervolg op het verhaal van de Samaritaan. Toen die een week later die zelfde plek weer passeerde, lagen er 2. Enfin die ook maar geholpen. En een weekje later 5, etc. etc.

Conclusie: Alles wat maar zweemt naar egoïsme: uitbannen!
Een altruïstische geesteshouding cultiveren!
De doelgroep staat centraal.
Elke doelgroep is een doelverzameling en maakt deel uit van de hoofdverzameling: al wat leeft ,al wat bestaat, al het zijnde.

Aad van de Perk

DADEN VAN LIEFDE HOE IEDER VAN DE LEDEN VAN DE WERKGROEP DIT BELEEFD HEEFT

2007-11-05T21:08:00.000+01:00

FVG Werkgroep Kierkegaard

Daden van Liefde
Fientje Van Otten: eindnotities
24 april 2007

Toen Levi tijdens vorige bijeenkomst heel laconiek de vraag stelde: hoe zou je dit boek (Daden van Liefde) kunnen samenvatten, wist hij niet hij ons denk- en werkstof bezorgde om ons eigen persoonlijk antwoord te geven op de vraag: Wat boeit je in dit werk? Wat heeft je aangesproken en wat niet?

Voor mij persoonlijk sluit dit aan bij de meer algemene vraag: waarom ik van K. houd? En dat is omdat hij in zijn denken en leven, als mens, als kristen, als filosoof de plaats opzoekt waar tussen God en mens vrijheid ontstaat en deze plaats heet ‘liefde’ (een citaat dat ik ooit in een werk over hem las, ik weer niet meer waar). Dit is de plek waar ik ook zou willen staan en blijven, bij die God van Liefde, die niet voor zichzelf hield, maar alles in liefde gaf… De liefde is slechts wat hij is door er te zijn in U!... Gij die overal aanwezig bent en nooit zonder getuigenis. (Cf. inleidend gebed in dit deel, p. 16).

Het boek omschrijft ‘Daden van Liefde’ als ‘sporen van die God’ die zich kenbaar maakte in de in de tijd gekomen Jezus, die de mens het bestaan van de Geest leerde, (m.a.w. van die Liefde) en wat de mens, die de gestelde hypothese aanvaardt, op zich neemt en kan verwachten.

In deel II dat we dit jaar hebben gelezen worden uitvoerig de onvoorstelbare mogelijkheden van de liefde bezongen, zoals bij Paulus in zijn Corinthiënbrief, maar hier in 10 hoofdstukken. Ik heb de indruk dat het eerste hoofdstuk eigenlijk alles draagt:

De liefde bouwt op…

K. noemt het ‘de overdrachtelijke wekker en bewerker van werkelijkheid-die-het-leven-is. Liefde geeft structuur, is dragende kracht, bron van licht en leven, steeds positief. Het negatieve is haar vreemd… de overige beschrijvingen geven hieromtrent meer verduidelijking wanneer hij zegt:

Liefde gelooft alles
Als tegengesteld aan wantrouwen
Liefde hoopt alles
Als tegengesteld aan ‘wanhoop’ en ‘vertwijfeling’
Liefde zoekt niet zichzelf
Is gericht op de andere,n waarbij ‘mijn en dijn’ wordt opgeheven, opgetild in de ware liefde die God is.
Liefde bedekt een menigte van zonden
Is geduldig, vergevingsgezin, niet uit naïviteit of lafheid, maar als uiting van inzicht in de aard van zonde en zondaar
Liefde blijft
Haar bron droogt nooit op en draagt het gehele bestaan

Dat zijn wat mij betreft, de voornaamste bakens die K. uitzet: de overige hoofdstukken – bvb dat je de doden moet gedenken, dat ‘barmhartigheid’ ook verwacht wordt als je niets te geven hebt, zijn verduidelijkingen.

Waar het eigenlijk op aankomt – en dat staat verscholenb oop pag. 362, zo ergens tussenin – ‘je in alles verhouden tot God’, wat de Latijnen noemden “coram Dei” – voor Gods Aanschijn, in Zijn Tegenwoordigheid. En zo ben ik dan weer op de plek beland waar ik zou willen staan en waar ik in het begin over sprak.

Dat was voor mij, heel in het kort, de lectuur van ‘Daden van Liefde’.

Fientje Van Otten

DADEN VAN LIEFDE HOE IEDER VAN DE LEDEN VAN DE WERKGROEP DIT BELEEFD HEEFT

2007-11-05T21:05:00.001+01:00

FVG Werkgroep Soren Kierkegaard

Daden van Liefde

Hedwig Van Damme: Persoonlijke Samenvatting

Een vraag van Levi Matuszczack: hoe zou je op één pagina voor jezelf de betekenis van dit werk van S. Kierkegaard noteren?

Hier dus alvast een poging:

K. laat zich de Daden van Liefde inspireren door de bekende passage ‘als ik de liefde niet heb’ uit I Cor. XIII, maar voor het zo ver is cirkelen zijn gedachten om het gebod van de liefde: gij zult uw naaste liefhebben.

Tekenend is de innerlijkheid, het gaat om een geheim, het gebeurt in het diepste van de mens en is niet in woorden te vatten. Toch herkent men de ware ingesteldheid aan de daden, zoals de boom aan de vruchten wordt herkend.

Ter illustratie (2de deel) commentarieert hij uit I Cor. VIII en XIII:
- de liefde bouwt op / de liefde gelooft alles (en wordt toch nooit bedrogen) / de liefde hoopt alles (en wordt toch nooit beschaamd) / de liefde zoekt niet zichzelf / de liefde vergeeft alles / de liefde blijft (ook over de dood heen).

Goddelijke liefde is uit eeuwigheid ontstaan en in eeuwigheid geworteld; ze is zonder de tekortkomingen van de menselijke liefde, die zo vaak vertroebeld wordt door eigenbelang en zelfbedrog, terwijl juist het offer onontbeerlijk is.

K. worstelt duidelijk met het onderwerp. Hij verkondigt geen blijde boodschap waar een vonk van overslaat naar de lezer.
Hij is m.i. niet te benijden met zijn diep, maar zo weinig vreugdevol geloof. Als je hierover nadenkt, is het boek des te waardevoller, als een rusteloos zoeken naar een vertrouwensvolle geloofshouding, met verplaatsing van de kern ervan van het hoofd naar het hart.

Hedwig Van Damme
26. april 2007

DADEN VAN LIEFDE HOE IEDER VAN DE LEDEN VAN DE WERKGROEP DIT BELEEFD HEEFT

2007-11-05T21:05:00.000+01:00

DADEN VAN LIEFDE HOE IEDER VAN DE LEDEN VAN DE WERKGROEP DIT BELEEFD HEEFT

2007-11-05T21:01:00.000+01:00

Nabeschouwingen, onderweg van Genk naar Antwerpen en omgekeerd, over ‘DADEN van LIEFDE’ van Søren Kierkegaard

Levi Matuszczack - Jan Gysen - Genk

Kierkegaard - Werkgroep - FVG te Antwerpen. (27.04.07)
In daden van liefde inspireert Søren Kierkegaard zich vooral aan Paulus en zijn Hooglied van de liefde.
1 Korinthiërs 131 Al ware het, dat ik de talen der mensen en der engelen sprak, en de liefde niet had, zo ware ik een klinkend metaal, of luidende schel geworden.
2 En al ware het dat ik de gave der profetie had, en wist al de verborgenheden en al de wetenschap; en al ware het, dat ik al het geloof had, zodat ik bergen verzette, en de liefde niet had, zo ware ik niets.
3 En al ware het, dat ik al mijn goederen tot onderhoud der armen uitdeelde, en al ware het, dat ik mijn lichaam overgaf, opdat ik verbrand zou worden, en had de liefde niet, zo zou het mij geen nuttigheid geven.
4 De liefde is lankmoedig, zij is goedertieren; de liefde is niet afgunstig; de liefde handelt niet lichtvaardiglijk, zij is niet opgeblazen;
5 Zij handelt niet ongeschiktelijk, zij zoekt zichzelve niet, zij wordt niet verbitterd, zij denkt geen kwaad;
6 Zij verblijdt zich niet in de ongerechtigheid, maar zij verblijdt zich in de waarheid;
7 Zij bedekt alle dingen, zij gelooft alle dingen, zij hoopt alle dingen, zij verdraagt alle dingen.
8 De liefde vergaat nimmermeer; maar hetzij profetieën, zij zullen te niet gedaan worden; hetzij talen, zij zullen ophouden; hetzij kennis, zij zal te niet gedaan worden.
9 Want wij kennen ten dele, en wij profeteren ten dele;
10 Doch wanneer het volmaakte zal gekomen zijn, dan zal hetgeen ten dele is, te niet gedaan worden.
11 Toen ik een kind was, sprak ik als een kind, was ik gezind als een kind, overlegde ik als een kind; maar wanneer ik een man geworden ben, zo heb ik te niet gedaan hetgeen eens kinds was.
12 Want wij zien nu door een spiegel in een duistere rede, maar alsdan zullen wij zien aangezicht tot aangezicht; nu ken ik ten dele, maar alsdan zal ik kennen, gelijk ook ik gekend ben.
13 En nu blijft geloof, hoop en liefde, deze drie; doch de meeste van deze is de liefde.

Volgens Kierkegaard is liefde concreet en gecon-centreerd op de persoon. Daardoor is hij nu nog actueel en laat hij ons inzien dat wij niet moeten vluchten in abstracte vage gevoelens die zelfs kunnen leiden tot extreem nationalisme, overdreven vader-landsliefde en ziekelijk racisme.
In zijn ‘Daden van liefde’ zoekt hij naar plaats waar de mens God kan ontmoeten. Naar die plaats wordt men gedreven door een intens verlangen naar volheid van zijn, bewustzijn en vreugde. Van dat verlangen vinden we een glimp terug in de Bhagavid-Gita 11,31. in Ps. 63. 1-4 en later bij Indische schrijvers als Kabir en later Tagore.

Bhagavid-Gita 11.31

O Grote Heer,
Onbegrjpelijk en onvatbaar,
laat me weten, wie Je bent.
Kom tot mij,
Die U voor alles zoekt
En Je bedoeling weten wil.
Ps. 63. 1-4

God, mijn God, naar U blijf ik zoeken,
Mijn ziel dorst van verlangen naar U;
al wat ik ben, smacht naar U
in een troosteloos, dor land zonder water.

Een gedicht van Kabir

Zoek je naar mij ?
Ik zit in de volgende zetel.Met Mijn schouder tegen de jouwe.Je zult mij niet vinden in de stupa’s,
niet in de Indische heiligdommen,noch in synagogen, noch in kathedralen :niet in de massa’s, noch tussen de benengedraaid rond jouw nek,
noch in het groentedieet.Ben je echt op zoek naar mij,
dan kun je mij ogenblikkelijk zien-je kunt mij vinden
in het nietigste huisje van de tijd.
Kabir zegt :

Zoeker, zeg eens, wat is God ?Hij is de adem in de adem.

Een gedicht van Tagore

Houd op met dit zeurend zingen.
Uw geprevel wordt eentonig.
Wie vereert u in die sombere tempelhoek?
Hij die u aanbidt ontwaar ik hier niet.

Maar ga naar het veld, waar de boer ploegt.
Ga waar de wegenbouwers stenen verbrijzelen.
U vindt Hem daar waar het leven hard is,
daar waar men moet werken en zwoegen.

Doe mee. Leg uw gewijde gewaden af,
Aanvaard uw taak en doe wat moet.
U wilt vrijheid? Welke vrijheid? Waar?
Zie hoe onze Meester met zijn werk verbonden is!
Heel zijn grootse schepping is niets anders dan
een spel van voortdurende bevrijding.

Houd op met denken en dralen.
Laat al die bloemenoffers.
Trek uw werkkleding aan
En aanvaard uw eigen taak.

Dan pas wordt u een met Hem,
zoals een druppel water
volledig wordt opgenomen
in die oneindige schepping.

Eenmaal God gevonden is de weg naar de naaste getekend.
"Meester, wat is het grootste gebod in de wet?’ Hij antwoordde: ‘Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand. Dat is het grootste en eerste gebod. Het tweede is daaraan gelijk: heb uw naaste lief als uzelf. Deze twee geboden zijn de grondslag van alles wat er in de Wet en de Profeten staat.’" (Matteüs 22:36-40).
De man van Nazareth kwam alles een beetje eenvoudiger maken. De eerste vier geboden liggen vervat in: Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand." Daarna worden de laatste zes geboden in de rest van de uitspraak samengevat: "heb uw naaste lief als uzelf."
De liefde, als daad, schept ruimte. Waardoor we een zekere vrijheid ervaren. een existentieel-ethische analyse in een religieus proces kan ons de concrete werkelijkheid van een christelijke liefde verhelderen. En Kierkegaard wil dat voor ons doen. Hoofdthema van Daden van liefde is de christelijke naastenliefde die bouwt op het gebod: ‘Gij zult uw naaste beminnen als uzelf’. En dit is toch erg moeilijk in een verburgerlijkte maatschappij. Hij laat ons ook aanvoelen dat de goddelijke liefde de menselijke voorafgaat.

Als hij spreekt over zijn naaste liefhebben als zichzelf dan wijst hij er op dat wij op de juiste wijze ook onszelf moeten liefhebben. Op die wijze wordt de christelijke liefde de volkomen vervulling van de menselijke existentie. ‘Heb uw naaste lief als uzelf.’:is een opgave die bij ieder mens opnieuw begint.In die zin kunnen we de volgende citaten van hem ook begrijpen.
a Het christendom is geen leer, maar bestaansmededeling. Daarom begint het elke generatie weer opnieuw. Al die geleerdheid van vorige generaties is eigenlijk overbodig. Zij is wel niet te versmaden als zij zichzelf en haar grenzen kent, maar ze wordt gevaarlijk als dat niet het geval is.
a Het christendom heeft elke generatie weer iemand nodig die onvoorwaardelijk en radicaal uitspreekt wat het christelijke is. Als het dan zijn lot wordt door alle dominees te worden uitgelachen en gehoond, dan staat vast dat heel die christenheid louter inbeelding is.
Liefde is concreet. En als je die geboden volbrengt zul je leven. We moeten God boven alles liefhebben, maar die liefde tot God blijft toch gelijkwaardig aan de naastenliefde en de liefde tot zichzelf. Het onderscheid zit niet in de wijze van liefhebben, wel in het subject dat we moeten liefhebben. De liefde van en tot God prevaleert steeds over de naastenliefde en de liefde tot zichzelf, omdat de liefde van God tot de mens het eerst is. “God heeft ons het eerst liefgehad” (1 Joh. 4, 10).

Johannes zegt verder in zijn brief dat de liefde tot God onwillekeurig ook liefde tot de naaste tot gevolg heeft, zoniet is de liefde tot God geveinsd. “Als iemand zegt dat hij God liefheeft, terwijl hij zijn broeder haat, hij is een leugenaar. Want als hij zijn broeder die hij ziet niet liefheeft, kan hij God niet liefhebben die hij nooit heeft gezien. Dit gebod hebben we dan ook van Hem gekregen: wie God liefheeft moet ook zijn broeder liefhebben” (1 Joh. 20-21).

‘Socrates in Kopenhagen’

Hoera, ik mag weer terug naar Socrates!
Ik weet zeker dat ik niets zeker weet, is zijn les
Ook jij, lieve Søren, wilde ons wakker schudden
Los moesten we, weg van de christelijke kudde

Het gaat niet langer om dé waarheid of hét leven
We hoeven niets meer om standaarden te geven
Het gaat om wat ik doe met mijn leven en wat ik vind
Een enkeling ben ik, die zich op mij voor God bezint

De onzekere en labiele basis van mijn existentiële zijn
De absurditeit, angst, schuld en allerlei pijn
De spiegel die je voorhoudt en ook mij leert
“wanneer een aap erin kijkt, geen apostel reflecteert”

Ik ben verantwoordelijk voor mijn bestaan, helder en concreet
Mét de zekerheid van het weten dat ik (gelukkig!) niets zeker weet
Bestaan doorregen van denken en niets dat er zweeft
Het bestaan kan niet worden gedacht. Het moet worden geleefd! (onbekend)

Verschijnt oktober 2007
Wat de liefde doet.
Søren Kierkegaard
Een aantal christelijke overwegingen in de vorm van toespraken.
Vertaald door Lineke Buijs en Andries Visser
Ieder mens heeft behoefte aan liefde; aan geliefd te zijn en lief te hebben. Wie het spoor van de liefde zoekt, vindt in Søren Kierkegaards Wat de liefde doet een rijkdom aan inspirerende en opbouwende gedachten.
Kierkegaard ziet liefhebben als een vermogen dat ieder mens bezit. Tegelijk is liefhebben een opdracht. In het eerste deel van het boek staat hij stil bij de oorsprong en het wezen van de liefde, maar dan wel met het oog op wat de liefde doet. In deel twee stelt hij allerlei eigenschappen van de liefde in het dagelijks leven aan de orde: liefde heeft verwachtingen, zoekt vertrouwen, heeft altijd weer hoop en zoekt in uitzichtloze situaties een begaanbare weg.
Kierkegaard prijst de weg van de liefde aan als een menselijke weg: "Wie kunst en wetenschap aanprijst, verdeelt de mensen in begaafden en nietbegaafden; wie de liefde aanprijst maakt allen gelijk." De liefde komt in dit boek zo praktisch aan de orde dat lezen en herlezen een aanrader is voor elke liefhebber. Op de vraag wat liefde is, zal een antwoord dat voldoet niet te geven zijn. Op de vraag wat liefde doet, volgt werk voor een heel leven. Vanuit dit onderscheid schreef de filosoof en theoloog Kierkegaard zijn boek. En ziet hij kans het genoemde onderscheid op te heffen: "Wat de liefde doet, dat is ze, en wat ze is, dat doet ze."
Redactie Søren Kierkegaard Werken: Paul Cruysberghs, Udo Doedens, Frits Florin, Johan Taels, Karl Verstrynge, Andries Visser, Pieter Vos, Onno Zijlstra. (Damon)

Soren Aabye Kierkegaard

DADEN VAN LIEFDE

S. Landuyt: algemeen besluit

“Voor het ontwaken van de geest leefde de mens in het tijdelijke; de taal die hij daarbij gebruikte was eenduidig op dit tijdelijke afgestemd. Na het ontwaken van de geest werd de taal niet veranderd, maar dubbelzinnig en zowel gebruikt door de mens die louter in het tijdelijke leeft als door de mens wiens oog gericht staat op het eeuwige”. Deze eenvoudige toelichting van de vertaalster van Kierkegaard’s “Daden van Liefde” bij Hoofdstuk I van Deel II staat daar zo maar en toch vat ze kort en krachtig samen wat de voortdurende tweezinnigheid, twee - duidigheid is van wat Kierkegaard onder liefde, daden van liefde beschrijft, elk hoofdstuk weer. De eerste betekenis is er een van het tijdelijke, het kortzichtige, “dichterlijke”, het momentele. Het representeert iets van wat Kierkegaard elders “het esthetische” stadium zal noemen. Dit is niet wat onder “Het Moment” echter of “De Gebeurtenis” verstaan moet worden; deze horen thuis in de tweede betekeniswereld. Met het gebruik in de tweede betekenis zal K. de eeuwige, werkelijke, de wezenlijke, de in God en in de Godontmoeting aanwezige betekenis beschrijven. Zo staat ook de betekenis van de soms bedenkelijke “liefdadigheid” van de “compassionate society” (de formulering van dit rechtvaardigheidsgevoel is van G.W. Bush) meestal dicht bij de tijdelijke betekenis van het woord, verre van de Daden van Liefde of Liefde in werkelijkheid en in wezen van het Gebod van de Liefde, van de mystieke Liefde, van de “goddelijke deugd” van de Liefde. Men moet inderdaad met dezelfde woorden beschrijven wat de tijdelijke, zeer vergankelijke betekenissen zijn van passionele liefde en van afstandhoudende milddadigheid als degene die men moet gebruiken om de vermogens te beschrijven van de ziel tot beminnen van God en de evenmens. Dit is het soort van liefde die in de ziel neergelegd wordt als een gave van God in Zijn Ontmoeting met de mens, onder de vorm van vermogen tot wezenlijk liefhebben. Liefde dus en Ware Liefde, beperkte liefdadigheid en daden van liefde.

De innerlijke tweespalt die aldus blootgelegd wordt – want zo beschrijft Kierkegaard het voortdurend – wordt wel met veel nadruk gebracht en bijna met minachting voor het tijdelijke in de beleving van de liefde. Alsof ook daarin de Liefdedaad al niet komt kijken! Terwijl dan weer de ware Liefde gebracht wordt in termen van het strenge, onvervreemdbare (exclusieve?) gebod van het Christendom. Jawel, de tijdelijke liefde is zeer eindig en zoals alle eindige biologische gegevens bevat ze de treurnis, zoniet de angst van de aarde. Maar toch is ze niet onwaardig of te minachten. En jawel, de ware Liefde is een gebod, omdat de Liefde niet (meer) vanzelfsprekend is voor de mens in de toestand van verval in het tijdelijke en de aliënatie van zijn zielsvermogens waarin hij door de zondeval geraakt is. Deels vervreemd van God en van het “kindly Light”(Newman) en onmachtig om zich daaruit te verlossen op eigen vermogen of kracht. En hoe meer vervreemd of zelfs verblind het menselijke bewustzijn wordt in zijn geestelijke vermogens - door de actueel bedreven ‘kwade daden’ - hoe meer het verbod “onmenselijk” lijkt, ondoenbaar, onverenigbaar met enig geluk. Inderdaad de tragiek van deze spanningsboog is zichtbaar aangegeven in de mensheid als individu en als gemeenschap der volken. Maar het gebod is een “zoet gebod”, een glijmiddel om de opdracht gemakkelijker te kunnen vervullen en de liefde vooralsnog te bereiken. Gods hand is een liefdevolle en tedere handreiking of vingerwijzing. Er ligt geen toorn of wraak in. En het is reeds gehoord door anderen, ook niet – christenen.

Kierkegaard is kind van zijn tijd. De gehele problematiek van onrecht en onrechtvaardigheid die ons zo welbekend is, blijft hier bij hem onbesproken. Het spanningsveld tussen de “Compassionate Society” die de rijke mens zijn rijkdom zedig laat behouden (anders kon die niet meer geven uit zijn overvloed…) en het ‘gebod van sociale rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid van de mensen’ blijft totaal onbesproken. Karl Marx is nog niet gepasseerd.

Voor mij is dit boek een wegwijzer geweest en een geestgenoot. Als ik mezelf innerlijk aanhoor en het innerlijk discours van mijn geest beluister, vind ik in Kierkegaard een vriend en bondgenoot. Maar ik prijs me gelukkig dat ik niet zo droevig gestemd ben als hij toch soms lijkt te zijn.

Werkgroep Bijeenkomst van 30 maart en 27 april 2007

2007-05-20T16:21:00.000+02:00

Kierkegaard Werkgroep - Verslag van de bijeenkomst van 27 april 2007

Aanwezig: Jan Gysen, Sam Landuyt, Levi Matuszczack, Hedwig Van Damme, Rit Vandenbergh, Aad Van der Perk, Fientje Van Otten,, André Vermaut, Chris Vonck,

Verontschuldigd:

Zoals afgesproken hebben we in deze bijeenkomst de leden van de werkgroep elk hun eindevaluatie horen verhalen over het boek Daden van Liefde, waarvan we op deze manier de lezing beëindigen. We geven u integraal de tekst weer van de eerste verslagen.

Levi Matuszczack en Jan Gysen
Hedwig Van Damme
Fientje Van Otten
Sam Landuyt

Volgende vergadering (op 25 mei) komen nog aan beurt

Aad van der Perk
Rit Van den Bergh
Chris Vonck

Deze persoonlijke eindappreciaties en de lijst van publicaties van boeken die ons dit jaar hebben bereikt en waarvan al dan niet een bespreking gemaakt werd, kunt u binnenkort integraal lezen op onze weblog: http://werkgroepkierkegaard.blogspot.com/

Volgende bijeenkomst: vrijdag 25 mei 2007 te 16 uur

Sam Landuyt.

Verslag bijeenkomst 30 maart 2007

Aanwezig: Jan Gysen, Sam Landuyt, Levi Matuszczack, Aad Van der Perk, Hedwig Van Damme, Fientje Van Otten, André Vermaut,

Verontschuldigd: Rit Vandenbergh, Van Gijspe, Chris Vonck,

Met deze vergadering zijn we eindelijk aan het Besluit van Daden van Liefde gekomen en we blikken terug op het boek, terwijl we het besluit doornemen. We maken ook plannen voor de toekomst.

Wat het Besluit zelf betreft en de Verklarende Opmerkingen van de vertaalster achteraf, zien we in dit deeltje alle kenmerken en ook wel ‘zwakke’ kanten van Kierkegaard “als in een notendop” verenigd. Een echt Reformatorisch betoog, geschreven en gedreven door Kierkegaard in zijn ijver voor de waarheid en voor Christus tegelijk. Het is alsof K. zelf wil zeggen met de apostel: “beminden, laat ons elkaar liefhebben” en dan weer terugschrikt (in besef van onze menselijke onmacht, uit christelijke bescheidenheid en schrik voor een dwaalspoor van de overmoed, uit zondebesef?) en haastig terug onderlijnt: “naar christelijk begip is liefhebben een bevel”.

En nu nog één ding, zegt hij dan: houdt het christelijke gelijk om gelijk, het gelijk om gelijk van de eeuwigheid in gedachten”.Een besluit over de strengheid van het bevel van de liefde, ook al heeft het christendom het Joodse oog om oog afgeschaft en het gelijk om gelijk van de eeuwigheid in de plaats gesteld. God als opvoeder met de blik van de vader.

Wij, ‘latijnse’ geesten en vooral wat meer aan onze zintuiglijke genoegens gehechte mensen voelen ons al het hele boek wat ongemakkelijk met die meer Noordelijke? reformatorische? Tjdsgebonden? persoonlijke? kenmerken van strengheid en zachte melancholie op de achtergrond van het boek. Het is zowat het enige waar we echt last mee hadden, zo meen ik toch begrepen te hebben uit onze reacties allerhande. Samen met de worsteling met het tweevoud van betekenis van de begrippen in de taal die Kierkegaard noodgedwongen moet hanteren en waarvan de vertaalster in een Verklarende Opmerking bij hoofdstuk I van Deel II schrijft (pag. 373) over het overdrachtelijke van de woorden: Vóór het ontwaken van de geest, leefde de mens in het tijdelijke; de taal die hij daarbij gebruikte was eenduidig op dit tijdelijke afgestemd. Na het ontweken van de geest wordt de taal niet veranderd, maar dubbelzinnig en zowel gebruikt door de mens die louter in het tijdelijke leeft, als door de mens wiens oog gericht staat op het eeuwige”. Dit in het oog houden voorkomt veel discussie over de betekenis van de woorden bij K. in dit boek (tijdelijke versus eeuwige met name en de verschillende betekenis van de woorden hierbij).
De vraag van Levi: “Hoe zou je dit boek nu kunnen samenvatten?” doet ons besluiten om volgende keer elk, op één bladzijde, onze eigen besluiten aan elkaar voor te leggen.

We denken er aan om vanaf september de gebeden van Kierkegaard als leidraad te nemen en ze meteen telkens te proberen te situeren in zijn leven en zijn ontwikkeling van dat moment.

Volgende bijeenkomst: vrijdag 27 april te 16 uur.

S. Landuyt

Bijeenkomst Werkgroep 23 februari 2007

2007-03-20T10:32:00.000+01:00

Werkgroep Kierkegaard - Verslag van de vergadering

Aanwezig: Jan Gysen, Sam Landuyt, Levi Matuszczack, Hedwig Van Damme, Rit Van den Bergh, Aad Van der Perk, Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck.

Zoals afgesproken zou het eens iets anders zijn. Fientje Van Otten had gesuggereerd eens een praktische beleving van ‘Daden van liefde’ voor te stellen aan het ‘Kierkegaard-plenum’. Onder het thema ‘Incredibile India’ zou Dr. Jan Gysen spreken over zijn ‘Institute for Mother and Child’ ‘IIMC’ in Calcutta en Fientje met haar India-sympatisanten zouden commentaar geven bij de NGO’s die ze in januari bezochten in Gujarat.

Het IIMC is gegroeid uit de straaturgentie van Calcutta waar Dr. Jan, samen met het Rode Kruis, the Vivekananda-mission en Mother Teresa aan een straatjongen, Sujit’ de mogelijkheid gaf om arts te worden. Na zijn Indische studies mocht hij vier jaar aan de KUL specialiseren in pediatrie. Daarna vertrok hij terug om bij Mother Teresa te werken om na 2 jaar zijn eigen praktijk te beginnen. Hij startte in zuid-Calcutta in een eenvoudige koeienstal, bouwde met geld in België bijeengekregen, een school en wist na enkele jaren andere jonge dokters aan te trekken om hem te helpen. Het werk breidde zich enorm uit en verschillende dorpen vroegen om hun aanwezigheid. Met de absolute voorwaarde van gelijkheid tussen jongens en meisjes kwamen er in 15 jaar twintig lagere scholen tot stand en 5 medische centra. Jaarlijks worden er 100.000 patiënten verzorgd. Ze betalen inschrijvingsgeld (3 roepies= 3 oude Bfr.) waardoor we naam en plaats weten, maar ze krijgen daarvoor behandeling en medicatie gratis. Het instituut heeft een beheerraad met universiteits-professoren en mensen uit de industrie. Naast medische hulp zijn er uitgebreide sociale voorzieningen, Grameenbank, gratis rechtsbijstand, een Food-processing unit, een snit- en naadafdelingen en een centrum voor opleiding van jonge meisjes tot dorpsverpleging. Dagelijks wordt met 2 ambulancewagens of met een mobiele kliniekbus medische verzorging verleend in verschillende dorpen. Het gebied bestrijkt ongeveer de grootte van de Vlaamse provincies en heeft een bevolking van 8.5 miljoen mensen, hoofdzakelijk Hindoes. Het project wordt deze maand in Australië op de wereldconferentie van NGO’s voorgesteld als ‘modelproject van hedendaagse ontwikkelingshulp’. Dr. Jan die de ontwerper en bezieler van dit project is zal daar samen met Dr. Sujit Brahmochary een uiteenzetting geven. Een bekroning na 25 jaar India-activiteit.

De reportage over de eerste India-ervaring van Fientje en Co was aangenaam. Met een reeks beelden over verschillende NGO’s kwamen we er achter dat projecten vanuit de basis moeten groeien. Zij verbleven in de staat Gujarat waar de roots van Mahatma Gandhi liggen en brachten boeiende taferelen mee van de zoutwinning in de woestijn en het werk aan het spinnewiel. Aan iedere dia hing een oosters verhaal en een westerse verwondering. Het was treffend hoe in ieders beleving een drang naar liefde doorklonk. Ook waren ze te gast bij ‘diamantslijpers’ in opleiding. Ze besloten met enkele mooie en aangename beelden van gelukkige vrouwen die door de werking van de NGO’s hun waardigheid leerde kennen. Dankbaarheid kan zich niet mooier uitdrukken.

‘Daden van liefde’ kreeg met deze beide voorstellingen iets uit de praktijk. Ditmaal geen filosofische benadering maar getuigenissen met een warme hartelijkheid.

Volgende bijeenkomst: vrijdag, 30 maart 2007 om 16 uur – keren we terug naar de filosofische benadering en staat de verdere bespreking van het besluit van het boek Daden van Liefde op het programma.
Sam Landuyt.

Bijeenkomst Werkgroep 26 januari 2007

2007-03-20T10:30:00.000+01:00

Werkgroep Kierkegaard - Verslag van januari 2007

Aanwezig: Jan Gysen, Sam Landuyt, Levi Matuszczack, Rit Van den Bergh, Aad Van der Perk, Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck.
Verontschuldigd: Hedwig Van Damme, Marc Goetinck.

Daden van Liefde II, hoofdstuk X - De Liefdedaad om de liefde aan te prijzen
Zelfverloochening naar binnen toe, is waarin de daad van aanprijzen van de liefde moet gebeuren. Het woord zelfverloochening (pag. 338) roept vragen op. Wat staat er precies in het Deens? Het betekent, in de context genomen, wel zo veel als ‘zichzelf niet als het centrum of referentiepunt van de wereld bezien’, afzien van eigen glorie. Toch niet een ziekelijke neurotische negatie van het ik in zijn levensbelangen? Zo moet ook naar buiten toe dit aanprijzen van de liefde in onbaatzuchtigheid gebeuren, het pendant van de zelfverloochening naar de innerlijkheid toe.

K. beklemtoont andermaal de universaliteit van de liefde en haar veeleisendheid, of is het alles eisend, in absolute zin eisend, vandaar het gebod van de liefde? U moet ze allemaal liefhebben, de mensen.? Niet preferentieel één of enkelen of degenen die je bevallen, maar allen, zonder onderscheid. Hoe is dit precies te verstaan bij K. en… bij Christus? “"En iedereen die zijn huis, broers of zussen, vader of moeder, vrouw, kinderen of akkers heeft prijsgegeven om mijn Naam, zal het honderdvoudig terugkrijgen en eeuwig leven ontvangen" (Mt. 19,29 en Mk. 10, 29, Lk.18, 29) . Is dit een typisch joods – christelijke benadering - bvb niet zo geformuleerd in de hindoewijsheid - in de context van zondeval en verlossing? Wat is “de zelfzucht van de menselijke geest die moet gebroken worden wil men de ware verhouding tot God winnen”? (pag. 339). Of is liefde ingebouwd, als overal aanwezige mogelijkheid, in het leven zelf en in het bijzonder in de levende mens? En staat dan het gebod van de liefde als waarborg tegenover het feit dat liefhebben, daden van liefde stellen niet ‘vanzelfsprekend’ is voor de mens en door hem / haar moet gewild worden? “Wie wil liefhebben wordt het gegeven”

De bespreking wordt zoals steeds geanimeerd, de tekstkritiek wordt verlaten en er wordt meer geput uit eigen belevingen en ervaringen. Dit is meestal het interessantste deel van onze bijeenkomsten, zij het wel het minst filosofisch - rationele deel. Maar we delen onder elkaar onze bijzondere en eigen wijze van liefhebben, van liefde ervaren en beschrijven en ook dat is “aanprijzen van de liefde”.

Volgende bijeenkomst: 23 februari te 16 uur
wijken we even af van het klassiek patroon. Het project van Dr. Jan Gysen in India, waarover hij ons een aantal maanden geleden sprak, is bekroond door Unesco en in maart as. is hij uitgenodigd om dit in Maleisië te gaan voorstellen. Wat bij ons de vraag deed rijzen: als Dr. Gysen ons hiervan nu eens de primeur zou geven en deze ‘concrete’ daden van liefde in de bijeenkomst van februari zou voorstellen. Waarop Fientje Van Otten, pas terug van India, meer bepaald Gujarat, - waar ze ook bijna elke dag geconfronteerd werden met dergelijke ‘concrete’ daden van liefde – voorstelde ook hun ervaringen hieraan te koppelen en de bijeenkomst februari helemaal te wijden aan deze ‘concrete’ daden van liefde, met de nodige fotodocumentatie en toelichting van enkele medereizigers. Voor de vergadering van maart staat dan de bespreking van het besluit van het boek Daden van Liefde op het programma.

S. Landuyt

Bijeenkomst Werkgroep Kierkegaard 23 December 2006

2007-01-07T13:39:00.000+01:00

Verslag Bijeenkomst

Aanwezig: Jan Gysen, Sam Landuyt, Levi Matuszczack Hedwig Van Damme, Rit Van den Bergh, Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck. Van Gijspen, Aad Van der Perk

Daden van Liefde II Hoofdstuk IX
De Liefdedaad een Afgestorvene te gedenken (p. 325 – 336)

Boekbespreking: Hans van Munster, Wijsheid van Kierkegaard, Lannoo, 365 teksten verzameld en vertaald door H.v.M. Bespreking volgt

Dit hoofdstuk valt stilistisch uit de toon: het is meer litterair, scherpzinniger, ironischer dan de andere. Kierkegaard - de depressievelling? - had iets bijzonders met de dood. “Kierkegaard” of “Kerkhofs””, what is in a name? “Zo is de dood de meest beknopte samenvatting van het leven of het leven tot zijn kleinste gedaante teruggevoerd” (pag. 325). Knap gezegd. “Ja, ga eens naar de doden om daar zicht op het leven te krijgen” (pag. 325). Maar is het wel waar allemaal, wat K. beweert, de onveranderbare onveranderlijkheid van de afgestorvene in onze herinnering?

Het werd in elk geval een boeiende, emotievolle en sfeervolle kerstvergadering. Levi vertelt over zijn reizen naar Denemarken en bezoeken aan het graf van K. (familiegraf) en van Regina O. (1904) De grafteksten worden geciteerd. De familiestrijd, o.m. tussen de broers K. wordt opgehaald. Graven, familiegraven, verraden stilzwijgend veel over de geschiedenis van de overledenen. Maar dat had K. het niet zo zeer over. Of toch?

De dode verandert wel! (Rit)
Er wordt door de aanwezigen herinnerd aan hoe zij in de momenten van de dood (steeds van de andere!) in deze ‘andere’ bewustzijnstoestand van ernst kwamen, hoe zij bij de stervende het leven zagen wegvloeien, hoe men nog met de pas afgestorvene kan spreken, hoe men er dient mee te spreken, op dat moment en ook later. Spreekt men dan, innerlijk, alleen met de ‘geheugendepots” die als virtuele grafsteen van de afgestorvene aanwezig zijn in ons brein? Of is er reëel contact mogelijk met de afgestorvene. Is hij/zij veranderd en bereikbaar. Illusie of werkelijkheid?

Omdat het geheugen over de dode vanaf het overlijden niet meer aangevuld wordt, wil dat nog niet zeggen dat de dode en het geheugen ervan in ons onveranderlijk en onveranderd blijft. Integendeel treedt er, met de jaren, verandering in, een rijping, katarsis, het kan van alles zijn. Al is de omgang met de doden voor velen alleen een omgang met de herinnering aan de dode, toch verandert juist die herinnering heel sterk, naarmate men met de afgestorvene omgaat, in een inderdaad steeds ernstige relatie. K. drukt die ernst uit door er op te wijzen dat in de dood “iedereen bijna gelijk is” Een mens, herleid tot zijn wezenlijkheid. Gelijk, (en ook gelijkwaardig?) op de grootte van de grafsteen te na. Inderdaad, er is niets zo ernstig als de koning die zonder kleren is. Er is niets dat zo eloquent is als de dode die zwijgt.

Het gaat hier dus ultiem over de ernst waarin we met de doden spreken of de dood ontmoeten in anderen en, ooit, in onszelf. En het gaat over de liefde-in-ernst die we de afgestorvene te bieden hebben.

We gedenken zelfs Roger D. S., ons afgestorven medelid, nu al meer dan twee jaar geleden. Hij was er bij, op een charmante, subtiele wijze, op dit bijzonder kerstfeest anno 2006, in ons gemoed opgeroepen door Andrè V.

Volgende bijeenkomst: vrijdag 26 januari 16 uur.

S.Landuyt

Bijeenkomst Werkgroep 24 November 2006

2007-01-07T13:34:00.001+01:00

Werkgroep Kierkegaard – verslag van 24 November 2006

Aanwezig: Jan Gysen, Sam Landuyt, Levi Matuszczack Hedwig Van Damme, Rit Van den Bergh, Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck. Van Gijspen

Verontschuldigd: Aad Van der Perk

Daden van Liefde Deeel II, VIII: De Overwinning van de Vergevingsgezindheid in Liefde, waardoor de Overwonnene gewonnen wordt (pag 313 – 323)

Kierkegaard gebruikt in elk hoofdstuk ongeveer dezelfde opbouw en structuur, telkens toegepast op een specifiek aspect van de Daden van Liefde. En het blijkt telkens, volgens velen van ons, een echte worsteling met zichzelf. Omdat hij uiteindelijk de religieuze “sprong” in de existentie niet gewaagd heeft? Omdat zijn uiteindelijk burgerlijke en dus beschermde omgeving hem dit belette, omdat hij te neurotisch was en daardoor teveel bleef hangen in zijn innerlijke problematiek (met de vader, met de autoriteit, met de realisatie van de erotisch – seksuele liefde, met zijn angst en melancholische twijfelzucht?) Of is het ondanks al die belemmeringen dat K. er in toch slaagt een meesterlijke introductie te geven, met multipele toepassingen en invalshoeken van de Daadwerkelijke Liefde? De twee zijn geldig.

Hier, in dit hoofdstuk moet K. het gevoel en de geestelijke hoogmoed vermijden van de tegenstander die kwaad deed “overwonnen te hebben”. Want wie strijdt en de tegenstander volledig overwint heeft wel een eerste totale overwinning behaald, maar triomferen daarin vernedert de mens in de tegenstander en belet de tegenstander toenadering en verzoening te aanvaarden met de overwinnaar. Het belet dus de liefdedaad. Daarom zijn er in geestelijke zin altijd twee overwinningen. Een eerste, tijdelijke, die de overwinning is van het slechte door het goede, van de liefdevolle tegen de liefdeloze en een tweede, “waarbij de eerste namelijk bewaard wordt” en veilig gesteld. Dit is de strijd in de aanwezigheid van de eeuwige Derde, God. Het is de strijd om de verzoening, het gevecht om de overwonnene (terug) te winnen in de liefdedaad ervan.. Daardoor hoeft hij niet trots te zijn op zijn eerste, “wereldse” overwinning omdat hij onmiddellijk in een tweede strijd terecht gekomen is met zijn innerlijkheid en met God – de steeds aanwezige Derde. Daarin staat de mens de zege af aan God. Volgen dan prachtige bladzijden over de dialectiek van de verzoening, de deemoed, de vernedering en het voorkomen ervan, in de echt christelijke betekenis van het woord.

We geraken geanimeerd zoals altijd in een gesprek verwikkeld met elkaar over de juiste waarde die we aan de woorden van K. moeten hechten. Zie hierboven de inleiding. We merken dat K. weinig oog heeft voor de collectiviteit (gerechtigheid, sociale rechtvaardigheid bvb). Marx is nog niet gepasseerd aan het westerse denken van K. We zien zijn al te nadrukkelijke en moeilijke worsteling met woorden en voorbeelden, die zijn eigen innerlijke strijd verraden én misschien is er zijn ultieme capitulatie vóór de eindmeet? We ontleden nog wat geweldpleging meebrengt, wat er aan rancune misschien schuilt in K.’s romantische bevliegingen over de “vrouwelijke schroom”.

Volgende bijeenkomst: vrijdag 22 december te 16 uur.

Bijeenkomst Werkgroep Kierkegaard September 2006

2007-01-07T13:34:00.000+01:00

Verslag Bijeenkomst van 29 September 2006

Aanwezig: Jan Gysen, Sam Landuyt, Levi Matuszczack Hedwig Van Damme, Rit Van den Bergh, Aad Van der Perk, Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck.

Daden van Liefde Deeel II, VI: Liefde blijft.

In dit hoofdstuk bespreekt K. de onvergankelijkheid van de (ware) Liefde, vooral aan de hand van een voorbeeld van een in de ogen van ‘de wereld’ beproefde en zelfs schijnbaar falende liefdesrelatie man – vrouw. Liefde heeft altijd een nooit opdrogende bron en draagt het gehele bestaan. Want “we spreken over Gods Liefde en haar eigenschap altijd te blijven”. K. spreekt hier wel over “de handelingen ( = daden) van de liefde”, want over menselijke liefde, over de “liefdevolle” mens. De liefde blijft en er is nooit een breuk, nooit ontrouw in de echte liefde, omdat ieder van de twee liefdevolle mensen tevens een verhouding heeft met een derde, de liefde zelf, in zichzelf aanwezig, door ‘er in te blijven’. Als maar één van de twee in de liefde blijft is er geen ophouden van de liefde. Liefde, ware daden van menselijke liefde, behoren tot het eeuwige, d.i. onvergankelijke.

Kierkegaard werkt dit dan uit, aan de hand van alle beproevingen en perikelen die maar denkbaar zijn bij menselijke liefde. Het is merkwaardig om waar te nemen hoe elk van ons in de werkgroep, ondanks de intensieve lezing van het boek Daden van Liefde, ondanks onze vele uitleg en verklaringen aan elkaar, toch grondig blijven verschillen in appreciatie van wat K. eigenlijk zegt en bedoelt en van wat er achter de woorden van K. schuil gaat m.b.t. zijn privéleven (zijn verloving met Regina). Enkelen zien er – en vooral dan weer in dit hoofdstuk – een sublimatie in van zijn eigen liefdesverdriet, een soort van oratio pro domo zelfs tegenover Regina Olsen. Anderen zien vooral het karakter van K. op de achtergrond aanwezig, in de historische context van de Deense burgerij van toen, zijn frustrerend gebrek aan ‘praxis’ van de liefde en van het huwelijk, zijn zeer moeilijke tot onmogelijke relatie tot zijn vader en vandaar zijn “idealistische”, niet existentialistische visie op de liefde. Kierkegaard, door zijn steeds weerkerend onderscheiden van ‘de tijdelijke wereld’ en de ‘eeuwigheidaspecten’ van de liefde, wordt zowaar daardoor meer idealist en Hegeliaan dan existentiefilosoof. Meer dan K. ooit voor lief zou genomen hebben. Anderen vinden de redeneringen van K. heel begrijpelijk, hechten aan de levensomstandigheden van K. geen groter belang dan dat ze aanleiding geweest zijn tot het ware filosofisch élan van K. en geven aan de liefde het krediet van de vertegenwoordiger te zijn van de “werkelijke werkelijkheid”, die verschijnt in de tegenstelling tot de “wereld van de illusie”, in de boeddhistische betekenis van het woord. Of zoals Plato het wellicht ook vermoedde in zijn grot. Zo wordt voor hem - hen? - de liefde de brug naar de eeuwigheidervaring, naar de Godsopenbaring en beleving tegelijk. Nog anderen zien de liefde als overal aanwezige en krachtig schijnend vermogen, kracht, licht dat overal de kosmos en het leven doorstraalt.

Terwijl dus voor de enen de liefde zoals K. ze beschrijft een “idealistische” abstractie is, die aldus niet ‘echt’ bestaat, is ze voor de anderen de werkelijkheid tegenover alle fenomenen van de schijnbaarheid van al de rest op aarde en in de kosmos. Maar tot slot van de bijeenkomst komen we samen eensgezind terug aan bij ons leven, onze kinderen, onze eigen liefdesperikelen en ervaringen met de dagdagelijkse wereld. Waarin we het allemaal wel ook al eens een beetje moeilijk hebben…
Sam Landuyt.

Volgende bijeenkomst: 27 oktober te 16 uur.

Bijeenkomst Werkgroep 23 juni 2006

2006-09-18T17:47:00.000+02:00

Werkgroep Kierkegaard - Verslag bijeenkomst

Aanwezig: Aad Van der Perk, Fientje Van Otten, Sam Landuyt
Verrontschuldigd: Rit Van den Bergh, André Vermaut, Chris Vonck, Jan Gysen, Levi Matuszczack

Kierkegaard, Daden van Liefde, B V: Liefde bedekt de veelvuldigheid van de zonden

Een aantal leden waren wegens ziekte of andere redenen verontschuldigd. Vandaar dat ons gezelschap van drie in de goede junizon buiten bijeenzat en een gesprek hield over het hoofdstuk II V. Liefde bedekt de veelvuldigheid van de zonden.

In dit hoofdstuk herneemt Kierkegaard zijn thema “Daden van Liefde” om het op zijn typische en meesterlijke wijze te commentariëren of liever, van uit een ander perspectief te benaderen.
"Het eeuwige", dat voor K. het gebruikte woord en synoniem is voor “de werkelijkheid zelf”, is zichzelf en bezit niet alleen eigenschappen. “Wat de liefde doet, dat wat zij is, dat doet zij en in één en hetzelfde ogenblik”. Op het zelfde ogenblijk dat de liefde “uit zichzelf treedt”, naar buiten “is zij meteen in zichzelf”. “Wanneer we zeggen: liefde maakt vrijmoedig dan zeggen we daarmee dat de liefdevolle door zijn wezen anderen vrijmoedig maakt”. “In het zelfde ogenblik dat hij de andere verlost van de angst en de dood, verlost hij zichzelf van de dood”. Er treedt een verdubbeling op: wat de liefdevolle doet, dat is hij of dat wordt hij, wat hij geeft dat heeft hij, of juister dat krijgt hij. Het wonderlijke dus “dat men door te geven krijgt en het zelfde krijgt wat men geeft”. De wet van de liefde of de wet van geven en krijgen tegenover de wet van de economie, die de wet is van geven en nemen: “Thit for that”.

Maar dan gaat K. in op “het bedekken van de veelvuldigheid van de zonden”. Bedekken en verbergen in een gebaar van “met open, kinderlijke ogen niets kunnen zien”. En wat hem of haar niet kan ontgaan zal hij of zij verbergen achter een zwijgen, achter verzachtende verklaringen of achter een vergeving. Helemaal iets anders dan naïviteit echter of lafheid. Wel een uiting van doorzicht over de aard van de zonde en de aard van de zondaar.

We hebben nog doorgepraat en even de vruchten besproken van een jaar omgaan met het boek “Daden van Liefde” en ook het perspectief van ons toekomstig studiejaar bekeken. (Dat we omwille van bescheidenheid geen academisch zullen jaar noemen, al hopen we in september terug te starten…). We hopen volgend jaar verder te gaan met dit boek, dat maar niet ophoudt de liefde te zoeken en te proberen te beschrijven tegenover de daden van de angstige, jaloerse, begerige, kortzichtige mens. K. stelt de daden van liefde er tegenover en beschrijft ze, wel een beetje “op z’n negentiende eeuws”, hoe kan het anders, maar toch duidelijk genoeg om voor de 21ste eeuw boeiend en begrijpbaar te zijn. Tot in september aanstaande.

Volgende bijeenkomst: vrijdag 29 september 16 uur in de FVG te Wilrijk.

Sam Landuyt
---------------------

DIT VERSLAG IS DUS METEEN EEN

‘UITNODIGING’ VOOR HET NIEUWE WERKJAAR

Lees alvast het volgend hoofdstuk met de veelbelovende titel ‘LIEFDE BLIJFT’...

Tot vrijdag, 29 september 2006

Bijeenkomst Werkgroep 30.03.2006

2006-05-05T13:47:00.000+02:00

Verslag van de Bijeenkomst 30.03.06

Aanwezig: Aad van der Perk, Fientje Van Otten, Jan Gysen, Levi Matuszczack, SamLanduyt

Verontschuldigd: André Vermaut, Hedwig Van Damme, Rit Van den Bergh

Tweede Deel Hoofdstuk III: Liefde hoopt Alles en wordt toch nooit beschaamd

Dit hoofdstuk wordt unaniem door ons als fundamenteel beschouwd of: Kierkegaard op zijn beste. Het begint al bij de aanhef: “De H. Schrift probeert… ons aards bestaan tot een feest en plechtig gebeuren te maken… door haar uitzicht op het eeuwige”. Voor Kierkegaard staat “eeuwig” voor “onverwoestbaar”, voor het Zijn, de Werkelijkheid zelf, die onverwoestbaar en “eeuwig”is dus. (Al zal de christen er fijntjes altijd bij willen voegen dat ze wel ooit “geschapen” werd…of haar ultieme zijnsgrond niet in zichzelf vindt). Dit eeuwige staat dan tegenover het “tijdelijke ogenblik” dat “los raakt van de eeuwigheid” Uit dit “belemmerende ogenblik komen” is het grote verlangen van elke mens, verlangen naar een “verlossende beweging”, verlossend uit “het stilstaande” door een “groot verwachtingsvol uitzicht” te krijgen. Pag. 235.

We denken aan Tagore, met zijn “gekooide vogel”. Het christendom doet dat door zijn “beeldende taal” (typische omschrijving door Kierkegaard, cf later ook Ricoeur en Wittgenstein) waarin het christendom verwijst naar “de eeuwigheid”. “Wat een plechtig feest”! .

“Eer en schande” - we denken hierbij aan bisschop Munster en de vader van K. als twee mensen uit zijn directe omgeving die daar heel veel problemen rond maakten in “wereldse” zin - worden door de hoop, “door de beoefening van de Hoop”, overwonnen; En het is de liefde “die groter is dan geloof en hoop” die de beoefening van de hoop op zich neemt, namelijk “de handeling om te hopen voor anderen”.(p. 237). Cf ook in Paulus, 1 Cor. 13: “geloof en hoop zullen vergaan, maar de liefde zal altijd bestaan”, dit omdat de liefde echte werkelijkheid vertegenwoordigt en dus de brug maakt van het aardse vergankelijke naar het eeuwige van de werkelijkheid, het Zijn zelf.

“Liefdevol (de daden van liefde…) alles hopen is het tegengestelde van vertwijfeld ( cf de Vertwijfeling) niets te hopen, noch voor zichzelf noch voor anderen.”.Alles hopen is altijd hopen. Hopen verhoudt zich altijd tot ‘het toekomende’, tot ‘de mogelijkheid’ en dit heeft altijd een dubbele betekenis: voor of achteruit, omhoog omlaag, goede of slechte. Maar het eeuwige IS. Het eeuwige nu treft het tijdelijke niet in het ogenblik, maar in het toekomende of in het mogelijke. Vgl hier even met de roes van het moment, de “kick”, de “happening”, het orgasme van het ogenblik.

De verwachting van ‘het toekomende’ – of datgene wat men hoopt – verdeelt zich door de noodzakelijke keuze op het moment ervan in twee gelijke kansen. De mogelijkheid van ‘het goede’ is hopen, de mogelijkheid van ‘het slechte’ is vrezen. Maar onmiddellijk al na de keuze is het mogelijke veranderd, want de mogelijkheid van het goede is het eeuwige. “Slechts in het “aanrakingsmoment” heeft het dubbele van de mogelijkheid (en de keuze eruit) gelijke kans”.”Door de beslissing de hoop te kiezen beslist men daarom oneindig meer dan het lijkt, want men maakt een eeuwige beslissing” (Pag 238). De mogelijkheid van ‘het slechte’ te kiezen leidt naar vrezen en vertwijfeling. K. zal dat in het tweede deel van het hoofdstuk nader toelichten.

De synthese staat op Pag. 241: “liefdevol alles hopen betekent de verhouding van de liefdevolle tot andere mensen, voortdurend de mogelijkheid open te houden met een oneindige voorkeur voor de mogelijkheid van het goede. Zo hoopt hij liefdevol dat de mogelijkheid van het goede in ieder ogenblik voor de andere mens aanwezig is. Dit betekent dat hij voor de andere mens een steeds heerlijker vooruitgang in het goede hoopt”.Daar tegenover staat dan de vertwijfelde die niet in staat is, door zijn twijfelen, “het goede aan te nemen” en in een spiraal van twijfelen en weer twijfelen ten onder gaat in vrees en beven. De rest van het hoofdstuk lijkt ons dan meer uitwerking te zijn van deze thema’s. Of zijn wij het die niet verder meer wensen te lezen?

Dat doen we opnieuw op vrijdag, 19 mei – 16 uur (uitzonderlijk omwille van afwezigheden in april en Hemelvaartweekend) dan lezen we samen verder, doe tijdig teken als u de tekst niet zou hebben.

Tot dan,

Sam Landuyt.

Bijeenkomst werkgroep 24 februari 2006

2006-03-23T21:04:00.000+01:00

Verslag van de vergadering

Aanwezig:, Jan Gysen, Levi Matuszczack , Sam Landuyt, Hedwig Van Damme, Aad van der Perk, Fientje Van Otten, André Vermaut, Chris Vonck

Verontschuldigd: Eva Lodewyckx, Rit Van den Bergh.

Tweede Deel Hoofdstuk II: De Liefde gelooft alles

Liefde impliceert geloof en liefde promoot de geliefde – en dat is liefde!. De Liefde, in dit hoofdstuk, verricht dit wonder door hoop. Maar Liefde is de grootste! Liefde maakt – en dat is liefde! – het ondergeschikte groter. Door alles te geloven en toch nooit bedrogen te worden. En dit “alles geloven”, blijven geloven, ondanks alles en iedereen, is – terug – een opgave. Vergelijk liefde als gebod in deel I.

De tegenstelling daarvan is het wantrouwen. Wantrouwen koppelt geloven met (voorafgaand) weten. Eerst weten en dan geloven… Maar door te weten ontkomt men toch niet aan de noodzaak om keuzes te maken. Men kan zich er uiteindelijk niet aan onttrekken. Maar men blijft angstig en blijft vrezen zich te vergissen in zijn oordeel en dus verkeerd te kiezen en verkeerd te handelen.

Soms krijgt men in dit hoofdstuk wel de indruk dat K. zelf worstelt of geworsteld heeft met “keuzes te maken”, met wantrouwen, angst enz. Hij spreekt van ondervinding, dat weten we uit zijn andere geschriften. Maar ook hier nog - en we menen dat terug te vinden in een zekere langdradigheid van zijn betoog - is zijn uitgesponnen schrijven voor ons de weergave van nog niet volledig, dus niet echt gekozen te hebben. Men blijft dan maar voortdurend zichzelf of zijn argumenten herhalen.

Het leren kennen, dan weten en toch nog aarzelen want wantrouwen koesteren over zichzelf en de andere, angst en vrees blijven hebben en toch uiteindelijk wel moeten beslissen op basis van oordelen om tot slot te kunnen uitvoeren is één dialectiek. De liefde volgt een totaal andere dialectiek, “omdat ze alles gelooft en toch nooit bedrogen wordt”. Zelfs al is dat een opgave, het blijft zo veel eenvoudiger om lief te hebben, zonder voorwaarden te stellen, zonder wantrouwen of achterdocht en dan te ontdekken dat men in de ware daad van liefde niet en nooit kan bedrogen worden. Omdat men de andere die men liefheeft, in geloof en hoop, herkent in zijn waarde en ernst en in zijn beminnenswaardigheid, ondanks soms de schijn van het tegendeel.

Dit zijn mijn ‘overpeinzingen’ na het lezen van dit hoofdstuk. Volgende keer, vrijdag, 31 maart – 16.00 uur pakken we het volgende hoofdstuk aan – “De liefde hoopt alles”.

Op een 'hoopvol' weerzien

S. Landuyt

Bijeenkomst Werkgroep 27 januari 2006

2006-02-20T12:01:00.000+01:00

Verslag van de bijeenkomst 27 januari 2006

Aanwezig: J. Geysen, S. Landuyt, L. Matuszczak, Hedwig Van Damme, Aad van der Perk, F. Van Otten, Chr. Vonck,

Verontschuldig: Rit Van den Bergh, A. Vermaut,

We beginnen aan het tweede deel van Daden van Liefde, hoofdstuk I Liefde bouwt op.

Allereerst al in het korte voorwoord is Kierkegaard op zijn best en to the point: “Het zijn christelijke overwegingen, daarom gaat het niet over ‘liefde’, maar over ‘daden van liefde’. En hij raadt de lezer nog maar eens aan de “overpeinzingen langzaam tot zich te laten doordringen” en om “de moeilijkheidsgraad en de begrijpelijkheidsgraad met overleg tegen elkaar af te wegen”… “zodat het christelijke niet een vals gewicht krijgt”.

Maar de liefde bouwt op. (1 Cor VIII 1) Het volledige vers van Paulus luidt: “wat nu het offervlees betreft, weten we: allen hebben we kennis. Maar de kennis blaast op, de liefde bouwt op”. Waarschijnlijk een sneer naar de arrogante Corinthiërs en de gnostici onder hen in het bijzonder. Om het ‘opbouwen’ te kunnen bespreken begint K. eerst met een alinea over het overdrachtelijke karakter van alle menselijke spreken. Dit overdrachtelijke karakter van de spraak, typische eigenschap en vrucht van de werkzaamheid van de geest van de mens, staat tegenover de zintuiglijk – psychische mens zoals we die aantreffen bij het begin van zijn leven. Deze zintuiglijke – psychische mens “vermoedt het geheim van het overdrachtelijke woord (dat van uit de geest spreekt) niet”. Maar de geest neemt later terecht dit deel op in zijn geheel van betekenissen geven. Daardoor is het overdrachtelijke woord geen “splinternieuw woord”.

Het opbouwen is een overdrachtelijke uitdrukking, totaal iets anders dan (zintuiglijk- psychische betekenis) een hoop blokjes op elkaar stapelen. Die overdrachtelijke, door de geest gegeven betekenis wordt vervolgens uitvoerig besproken: opbouwen, of van de grond af beginnen, beter maken, tot geestelijke bloei en wasdom brengen, bemoedigen, enz. Zo is liefde fundamenteel opbouwend, ernstig, op een stevig fundament gebouwd of ze is niet. “Waar de hoogte tegelijkertijd omgekeerd diepte is”.

Er is meer “Opbouwen is uitsluitend een kenmerk van de liefde”. “Doe alles tot stichting, dat wil zeggen tot opbouw” of, wat hetzelfde is, “doe alles uit liefde”(K.) Stichtend is hier wel een wat verouderd woord, maar de inhoud van het begrip, zoals K het bedoelt, kadert eerder in het huidige wereldbeeld dat niet langer statisch is, maar dynamisch, cf in dit verband A.N.Whitehead en zijn Process Theology.

Een tweede belangrijk onderdeel van dit hoofdstuk is dan waar K. er toe komt te bespreken dat “de liefdevolle (mens) veronderstelt dat de liefde in het hart van de ander aanwezig is en juist door deze veronderstelling bouwt hij liefde in hem op – vanaf de basis, voor zover hij liefdevol veronderstelt dat de liefde aan de basis aanwezig is”. De liefdevolle mens handelt slechts vanuit één richtlijn: veronderstellen dat de liefde aanwezig is. Daardoor wordt de liefde te voorschijn geroepen, uit de veronderstelling dat de liefde als basis aanwezig is. De liefdevolle heeft (daarom?!) helemaal geen verdienste, hij heeft slechts verondersteld dat de liefde als basis aanwezig was. Daarom is het zo dat de werkzame liefde “werkt alsof ze helemaal niets doet”. We kunnen dit opbouwen in liefde vergelijken met het verborgen werken van de natuur. Hiermee toont K. wellicht de liefde in één van haar wezenlijkste kenmerken: dat ze ernstig is omdat ze (eeuwig) leven is en overdrager, overdrachtelijke wekker en bewerker van werkelijkheid-die-leven-is.

Vrijdag, 24 februari a.s. – 16.00 uur komen we opnieuw samen en lezen verder.

Tot dan,

Sam Landuyt.

Bijeenkomst werkgroep 23 december

2006-01-20T15:53:00.000+01:00

Verslag Vergadering 23 december 2005

Aanwezig: Jan Gysen, Sam Landuyt, Levi Matuszczak, Hedwig Van Damme, Fientje Van Otten, Aad van der Perk, André Vermaut, Chris Vonck

- Met Kerstmis in het verschiet en de viering van de verjaardag van Fientje en Hedwig, was de vergadering wat feestelijk gezellig (zie foto’s op de weblog, fotograaf Chris Vonck ontbreekt).
- Jan Gysen presenteert het door hem samengestelde boekje 'Artikelen dors. Wim Sixtus Scholtens, deel I. Daarmee wordt aan de leden van de werkgroep een kleine schat geschonken van waardevolle artikelen over Kierkegaard, die anders wellicht verloren zouden gaan.
- Jan Gysen maakte eveneens twee boekbesprekingen: zie weblog
§ Deutsche Kierkegaard Edition Band I, Journale und Aufzeichnungen
§ Kierkegaard Studies, Yearbook 2003
Gelezen en besproken wordt het Vde en laatste hoofdstuk van het Deel I van Daden van Liefde.
De uitdrukking “in de schuld staan bij elkaar” wordt nader besproken. Op het eerste ‘aanvoelen’ komt ons die uitdrukking onsympathiek tot oubollig over: ze roept herinneringen op aan oude kerk- en leslokalen waarin het steeds maar over plicht, zonde en schuld ging. Dit kan ons misleiden. De uitdrukking die Kierkegaard bedoelt is heel wat anders en = veel rijker van betekenis. Hij wijdt er trouwens een heel hoofdstuk aan. Er wordt b.v. verwezen in de groep naar de betekenis van het Engelse woord “indebted” en naar het feit dat K. zegt dat het om een oneindige, dus de facto nooit aflosbare schuld gaat. Ze is niet aflosbaar omdat ze niet voor berekening vatbaar is. Berekening zou de schuld een maat geven en er een einde aan maken. Van zodra men begint te rekenen, te vergelijken, gaat de wezenlijke betekenis van het “in de schuld blijven staan” van de liefde verloren. Net zoals de liefde niet voor berekening vatbaar is - “omdat ze niet bij zichzelf vertoeft, nooit tot voorwerp kan of mag worden - is ook het “in de schuld blijven staan voor wat de liefde betreft” niet kwantitatief. K. noemt ze daarom “oneindige schuld.”

Grondregels, grondgedachten van dit hoofdstuk zijn: “alles wat men in leven wil houden moet bewaard blijven in zijn element” (pag. 176), zoals de vis in het water moet blijven om te kunnen overleven. Het element van de liefde is de oneindigheid, ze is “bestemd voor vrijheid en leven” en blijft met behulp van de “oneindige schuld” voortdurend in haar element. Wordt ze uit dit, haar element, ook maar even geheven, dan sterft de liefde onmiddellijk, “wat juist een bewijs voor haar volmaaktheid is, dus voor het feit dat de liefde alleen maar kan leven in de oneindigheid”

Vanuit de oneindigheid van de schuld tegenover elkaar, voor wat de liefde betreft, komt haar ernst voort. Ernst die zich uit in het handelen en die “het vertoeven bij zichzelf” uitsluit (doordat men zichzelf zou gaan bekijken, vergelijken enz.). Doen is ernst, altijd. Niet de “dierlijke ernst” van het dier dat niet uit zijn sjablonen van het instinctieve handelen los kan komen, maar het doen (Daden van Liefde!) in de ernst van de oneindigheid, de oneindige schuld in de liefde. Ernst ontstaat, is gelegen in leven voor iemand die je hebt leren kennen in en door de liefde, die je hiermede onherroepelijk uit je zelf haalt en je jezelf doet overstijgen. Dit is zó ernstig dat men er wil voor leven en ook voor sterven.

Verschillende vormen of formuleringen van liefhebben worden daarbij nog terloops vergeleken. Er is de westerse vorm van “romantische liefde”tussen twee partners van uit een persoonlijke en vrije keuze, daartegenover staat de beleving en formulering door de Chinese, Indische of Afrikaanse mensen, die veel meer in het groeps-ik van familie en dorp ingebed gebleven zijn en nog sterk de schuld van de liefde aan elkaar, als familie, clan of dorp beleven. Iets wat de westerling handig aan de sociale zekerheid en tutti quanti overgedragen heeft. Wat hem of haar overigens nog niet tot een liefdeloze mens op maatschappelijk gebied hoeft te maken.

vrijdag, 27 januari - 16.00 u. wordt begonnen met het eerste hoofdstuk van Deel II van Daden van Liefde. Sam Landuyt

Bijeenkomst Werkgroep 23 December 2005

2006-01-16T18:09:00.000+01:00

Bijeenkomst Werkgroep 23 December 2005

2006-01-16T17:52:00.000+01:00

Bijeenkomst Werkgroep 23 December 2005

2006-01-16T13:30:00.000+01:00

Boekbesprekingen

2006-01-16T13:21:00.000+01:00

I. De genadereligie van India en het christendom

overeenkomsten en verschillen

Religieuze overeenstemming

in de godsdienstgeschiedenis

Rudolf OTTO

175 blz. Uitgeverij: Abraxas Amsterdam 2005

ISBN 90-807300-3-3

In het eerste deel weet Rudolf Otto (1869-1937) zich in te leven in de genadereligies van India. Zijn religieuze bewogenheid, die hij in HET HEILIGE uiteengezet heeft, is hier zeker niet vreemd aan. Het numineuze is immers voor hem de mogelijkheid om religie in het alledaagse te beleven. Hij laat ons overeenkomsten maar ook verschillen tussen de bhaktireligie (een devotionele stroming in het hindoeïsme) en het christendom zien. Belangrijk is ook dat hij die verschillen in religieuze beleving weet te duiden. Hindoes kennen geen erfzonde, geen kruis, geen persoonlijke goddelijke verzoener, zodat bij hen de inhoud van genade en verzoening volledig anders ingevuld wordt. Dit werk leert ons hoe in het hindoeïsme het goddelijke, het eeuwige dat achter alles schuilt, beleefd wordt.

“Godsdienst is de beleving van het mysterie en het komt tot uiting als het gevoel zich openstelt voor de indrukken van het eeuwige dat verschijnt door de sluier van het tijdelijke.”

Het gaat vooral over het individu dat de innerlijke beleving van het religieuze als genade en verlossing ervaart. De Indiase beleving van het heilige in de bhaktireligie treft hem zozeer dat hij deze vergelijkt met de oud-Israëlische Jahwedienst. Als joods-christelijk geïnspireer-de theoloog weet hij duidelijk het onderscheid aan te geven tussen ons westerse streven naar heiligheid en de Indiase zorg van een innerlijke sereniteit.

Het tweede deel handelt vooral over religieuze overeenkomsten in verschillende tijden en culturen. Otto gaat er vanuit dat er gelijke prereligieuze grondslagen zijn. Hij schrijft: ‘Dit feit van de overeenstemmingen in de godsdienstgeschiedenis manifesteert zich in het inzicht dat, in het begin van de beschaving, religie overal op vrijwel dezelfde wijze ontstaat, zich ontwikkelend vanuit een grondslag van vreemde en verwarde gemoedstoestanden en ideeën zoals deze zich herhalen met verbluffende overeenkomsten en regelmaat onder verschillende soorten bevolkingsgroepen aan het begin van hun culturele ontwikkelingen en vaak zo volhardend, dat haar invloed duidelijk waarneembaar is in de meer ontwikkelde religies en culturen. Nog steeds is deze basis een levende kracht binnen de cultuur van de schriftloze volken.(blz. 138-139)

Een opvallend inzicht dat de paradox van het numineuze met de worsteling tussen ervaren en denken aangeeft. Hij gaat daarvoor zelfs terug naar de ‘axiale periode’ (5 eeuwen v.C. Jaspers) waar we een duidelijke religieuze literatuur hebben. Zelfs China, Israël en Perzië worden niet vergeten. Zijn grote bewondering voor het numineuze in de Indiase bhakti-religie onderstreept hij overduidelijk in de hoofdstukken over Brahman, Tao, Logos, Atman en pneuma. In de bhakti-religie, een typische genadereligie, wordt alles ontvangen van de volheid van de godheid. Hier ligt vooral de nadruk op het deel hebben aan het goddelijke dat in alles aanwezig is. Het hindoeïsme wijst ons hier een eigen weg naar bevrijding.

Leid ons uit de onwerkelijkheid naar de werkelijkheid,

uit de duisternis naar het licht.

Voer ons van de dood naar de onsterfelijkheid.

Dit in tegenstelling met het Joodse motief:

Wees heilig, want heilig ben ik uw Heer. (Leviticus)

Heilig zijn, heel zijn, een Joods verlangen, kan maar verkregen worden door gehoorzaamheid aan Gods geboden. Het is niet een waardigheid die we ons of anderen kunnen geven.

Deze merkwaardige studie, aangevuld met belangrijke aantekeningen en een verklarende woordenlijst, kan de religieuze dialoog tussen Oost en West enorm verrijken. De duidelijke Nederlandse vertaling zal menigeen aanmoedigen om deze persoonlijke en moeizame religieuze zoektocht tot het einde te volgen.

Dr. Jan Gysen

FVG – Kierkegaard Werkgroep Antwerpen. Jan. 2006

II HET HEILIGE - RUDOLF OTTO

‘DAS HEILIGE’, het meesterwerk van de Duitse godsdienst-historicus Rudolf Otto (1869-1937) verscheen in 1917 tijdens de gruwelen van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918). Een derde en geheel herziene druk in het Nederlands, bezorgd door Daniel Mok (1950), verscheen bij de Uitgeverij Abraxas. (2002)

Met de ondertiteling: ‘Een beschouwing over het irrationele in de idee van het goddelijke en de verhouding ervan tot het rationele’; zet Otto ons op weg naar een persoonlijke religieuze ervaring. ‘Godsdienst is de beleving van het mysterie, het verstandelijk ondoorgrondelijke, dat schuilgaat in het tijdelijke.’ De beleving van dat heilige goddelijke noemt hij het ‘numineuze’. Het numineuze is de aanduiding van de irrationele bestanddelen in het heilige, het goddelijke dat een mysterie is, dat fascineert en doet beven. De numineuze ervaring baseert zich niet op de goddelijke openbaring.

Hij onderzoekt geen ideeën of begrippen over God, maar de godsdienstige ervaring die ons overkomt.

Vrij van alle dogmatische vooringenomenheid tracht hij ons de weg naar een ‘levende God’ te tonen, door ons bewust te maken van het ‘mysterium tremendum et fascinans’, een geheim dat tegelijk angstaanjagend en aantrekkelijk is.

Het ervaren van het heilig-goddelijke kan zowel in de natuur zijn, als in een zelfgekozen stilte of in het schone en het grootse van een kunstwerk, gedicht of muzikale evocatie.

In 23 hoofdstukken leidt hij ons van een antropomorfistisch godsbeeld naar een wereld waarin de ervaring, het gevoel, primeert. We ervaren dat het gevoel alles is en het begrip op zichzelf niets betekent. (Gefühl ist alles, Name, Schall und Rauch. – Faust-) Hetgeen weerstand opriep in traditionele christelijke middens.

Het rationalisme wordt onttroond van zijn schijnbare zaligmakende positie van diepere religie. Het ‘heilige’ behoort van nu af tot de gevoelswereld. De ervaring van het ‘goddelijke’ is niet meer gebaseerd op filosofische constructies maar op het mysterie achter de dingen.

“Het gevoel van dit mysterie kan met milde stroom het innerlijke vervullen in de vorm van de verheven stille stemming van verzonken aandacht. Het kan overgaan in een rustig vloeiende gestemdheid van de ziel die lang aanhoudt en natrilt, tot zij uiteindelijke wegsterft en de ziel weer in het profane, het alledaagse achterlaat. Het kan ook met krampachtige stoten en stuiptrekkingen uit de ziel naar voren breken. Het kan voeren tot een vreemde opwinding, tot roes, vervoering of extase. Het kan wild en demonisch worden. Het kan geleidelijk omlaaggaan tot spookachtig vrezen en sidderen. Het heeft zijn ruwe, barbaarse eerste uitingen en laagste vormen. En het ontwikkelt zich tot een teer, gelouterd en opgetogen gevoel. Het kan worden tot het stille deemoedige huiveren en verstommen van het schepsel voor het – ja waarvoor? Voor wat in onuitsprekelijke geheimenis boven alle schepselen is.’ (blz. 22-23)

In die zin mogen we de ervaring die hij op 27 mei 1911 in Mogador neerschrijft al als een aanloop tot dit boek zien.

Mogador, zaterdag 27 mei 1911

“Het is sabbat. Al in de donkere en onvoorstelbaar smerige steeg naar het huis horen we die eentonige mengeling van gebeden en schriftlezing, dat nasale half gezongen, half gesproken geluid dat de Kerk en de Moskee hebben overgenomen van de Synagoge. Het geluid is aangenaam, en al spoedig kunnen vaste stembuigingen en ritmes worden onderscheiden die elkaar met regelmatige tussenpozen opvolgen als een Leitmotief. Je oor probeert grip te krijgen op de woorden, maar dat lukt nauwelijks en je hebt de poging al bijna opgegeven als je in die wanordelijke brij van geluiden plotseling, met een schok herkent, alomspannend, helder en onmiskenbaar: Kadosh, Kadosh, Kadosh Elohim Adonai Zebaoth Male’u hashamayim wahaarets kedabo! (Heilig, Heilig, Heilig, Here God der Heerscharen, hemel en aarde zijn vol van Uw glorie!)

Ik heb het Sanctus, Sanctus, Sanctus, van de kardinalen in de Sint-Pieter gehoord, het Swiat, Swiat, Swiat, in de kathedraal van het Kremlin en het Holy Holy Holy van de Patriarch in Jeruzalem. In welke taal dan ook, deze woorden, de hoogstverhevene ooit door menselijke lippen gevormd, raken je in het diepst van je ziel, met een machtige huivering het mysterie van die andere wereld die erin verborgen ligt oproepend en openbarend. En dat, sterker dan waar ook, hier in deze bescheiden plaats, waar ze weerklinken in dezelfde taal waarin Jesaja ze ooit als eerste ontving, en gesproken door de lippen van de mensen die deze woorden rechtstreeks beërfden.”

De zoektocht naar het goddelijke loopt dood op de sporen van abstracties, gebaseerd op filosofische constructies. Otto houdt een pleidooi om ernst te maken met het feit dat God de “Gans Andere” is, voelbaar, mysterieus, achter een sluier van angst en verwondering. Hier wordt eerder het hart dan de rede aangesproken. Alleen als men open staat voor dit gebeuren zal men in de ‘stemming’ blijven om een glimp op te vangen van het heilige, het goddelijke, dat doorschijnt en veel dieper gaat dan ieder denken.

Daarom is het goed de mogelijkheden van het denken te overwegen. Misschien kan dit wel met een citaat: 'De hoogste paradox van alle denken is de poging iets te ontdekken dat het denken niet kan denken'. (Søren Kierkegaard (1813-1855) Ook Albert Einstein (1879-1955) kan ons met zijn gevoel voor intuïtie op weg zetten.

Das Schönste, was wir

erleben können, ist das

Geheimnisvolle.

Es ist das Grundgefühl,

das an der Wiege der

wahren Kunst und

Wissenschaft steht.

Wat geldt voor de wetenschap telt ook voor de religie. Ze hebben dezelfde bron en kunnen maar met onderlinge beïnvloeding tot hun recht komen. Wat duidelijk verwoord is in een volgende uitspraak van hem: “Religie zonder wetenschap is blind, wetenschap zonder religie is kreupel.”

Rudolf Otto weet in deze studie het gevoel voor het ‘heilige’, het onbereikbare, op meesterlijke en diepzinnige wijze te beschrijven. Aangeraakt door het mysterieuze achter de dingen worden we pas deelgenoot van een bovenrationele werkelijkheid. Het wordt een andere weg om ‘HET HEILIGE’ te benaderen. Het ‘ervaren van het goddelijke ‘ verdringt ‘een geloven in begrippen’.

Dr. Jan Gysen

Boekbesprekingen

2006-01-16T13:19:00.000+01:00

Kierkegaard Studies Yearbook 2005

W.de Gruyter – Berlin – New York 2005

Sinds 1996, de eerste publicatie van ‘Kierkegaard Studies Yearbook’ wordt deze uitgave aanzien als een autoriteit op het gebied van Kierkegaard onderzoek. Het is ook een ideaal instrument tussen het Researchcentrum in Kopenhagen en de verschillende universitaire Kierkegaard- werkgroepen.

De tiende uitgave: ‘Kierkegaard Studies Yearbook 2005’ (520 blz.) is opgedragen aan professor emeritus Alastair Hannay (1932) van de universiteit van Oslo. Hij schreef over Kierkegaard en vertaalde verschillende werken. Dit jaarboek handelt vooral over het ‘Afsluttende uvidenskabelig Efterskrift’ (26 februari 1846) of ‘On-wetenschappelijk Naschrift). Een werk, dat Kierkegaard erg belangrijk vond. Het verscheen in zijn vroege periode onder het pseudoniem Johannes Climacus en telt een 600 tal bladzijden. Een moeilijke verwoording van een keerpunt in zijn leven. Nogal controversieel geschreven zodat reacties niet uitbleven.

Het eerste deel (300 blz.) van deze studies gaat over de genesis, kritiek het pseudoniem Climacus, klachten tegen een speculatieve filosofie, hoe christen worden volgens dit geschrift, en nog andere min of meer filosofische beschouwingen.

In deel twee (100 blz.) komen we vier schrijvers tegen die het enerzijds hebben over de ‘sombere’ Kierkegaard en anderzijds de pijnlijke tegenstellingen met zijn komische opvattingen. Verder lezen we nog hoe dit ‘Naschrift’ in Duitsland en Italië geduid wordt.

Deel drie (80 blz.)wordt iets algemener. Het begint met een uiteenzetting over Kierkegaards ironische muziekesthetiek gevolgd door een verhandeling over ’The pathos of Limit’. Ook lezen we in de vorm van een ‘In Memoriam’ een waardering voor Roger Poole (1939-2003), een bijzondere Kierkegaardkenner en vertaler. Hij schreef: “Kierkegaard: the indirect communication”, hield vele lezingen en stond aan het hoofd van het project ‘Kierkegaard after Postmodernism’ aan de Divinity faculteit van de Universiteit van Cambidge. Met nog allerlei nieuws uit het ‘Onderzoek Centrum’ voelen we dat Kierkegaards geest nog leeft en velen blijft prikkelen tot lectuur en discussie.

Dr.Jan Gysen

Kierkegaard Werkgroep

FVG Antwerpen

Dec. 2005

Deutsche Søren Kierkegaard Edition

Band I Journale AA-DD

W. de Gruyter – Berlin – New York 2005

Met deze volledig nieuwe aanpak van Søren Kierkegaards omvangrijk werk gaat weldra “Een keuze uit zijn dagboeken”, uit noodzaak, tot het verleden behoren en zal “Søren Kierkegaard : een keerpunt” nu duidelijker onderkend en geformu-leerd kunnen worden.

De historisch-kritische Deense uitgave “Søren Kierkegaards Skrifter”, werd gescreend met moderne analytische technieken, zoals licht- en elektronen-microscopie. Dat product werd het uitgangspunt voor het geniale vertaalwerk: Deutsche Søren Kierkegaard Edition Band I Journale AA-DD Uitgeverij W. de Gruyter – Berlin – New York 2005.

Deze Duitse vertaling heeft door klaardere teksten maar transparantie kunnen bieden. Een onschatbare aanwinst die nogmaals versterkt wordt doordat Kierkegaards persoonlijke aantekeningen nu ook bij de teksten staan. Hierdoor wordt het volgen van zijn ‘inwendige groeiproces’ toegankelijker, geraken we vertrouwd met zijn manier van leven en worden zelfs sommige “paradoxen” bevalliger.

Kierkegaards dwangmatige aandrang: een ‘doorstomen op religieus – filoso-fische rails’ krijgt weer aandacht waardoor vele religieuze denkers en filosofen zich opnieuw kunnen verwonderen over de kracht van zijn ‘existentiële bedrevenheid’

Het is een lijvig boek (614 blz.) om met een beetje ‘schrik en beven’ vast te nemen maar je krijgt toch weer een goed gevoel bij de verhelderende inzichten. De dagboeken en aantekeningen die 273 blz. vullen zijn van mooi doorstreepte manuscripten voorzien. Daardoor sluipen wij ongezien zijn werkplaats binnen en krijgen niet alleen een grafisch maar ook een psychologisch signaal van zijn ‘vertwijfeling’.

In de twintig volgende bladzijden (275-295) vinden we vooral technische informatie over de nieuwe aanpak van deze uitgave. Het gaat over principes die werden aangehouden bij het verzamelen en het ordenen van het materiaal. Verder bespreken ze het nieuwe drukbeeld, een aantal verbeteringen, veranderingen en aanvullingen. Het vierde deel “Zum Kommentaar” beslaat 300 blz. met adviezen en commentaar bij ieder deel van de dagboeken. Band I sluit af met een overzicht over de auteurs, een concordantie, een namen- , personen- en topgrafisch register. Deze uitgave, aangevuld met zorgvuldige gekozen aantekeningen, zullen Kierkegaards actualiteit sterk verduidelijken. Een kostbaar juweel voor een moderne tijd.

Dr. Jan Gysen

Kierkegaard Werkgroep

FVG Antwerpen

Dec.2005

Bijeenkomst Werkgroep November 05

2006-01-16T13:16:00.000+01:00

Verslag van de bijeenkomst

Aanwezig: J. Geysen, A. Vermaut, L. Matuszczak, S. Landuyt, Chr. Vonck

Verontschuldigd: F. Van Otten, R. Van den Bergh

Vooreerst enkele praktische zaken:

- De bijdrage voor de werkgroep en het abonnement van de Acta Comparanda bedraagt 15 Euro en kan gestort worden op rekeningnummer: 001-1364212-80 van ACTA COMPARANDA, Bist 164, te 2610 Wilrijk

- Jan Geysen stelt voor om enkele artikelen over Kierkegaard, van de hand van een Nederlandse auteur, in een gedenkboekje te groeperen en voor de leden van de werkgroep ter beschikking te stellen. Met dank aangenomen!

- Als bijlage van De Morgen van zijn reeks Filosofen, komt er op 11 januari een boek uit over Kierkegaard’s filosofisch werk.

- Een Indische dame, professor en rector Universiteit, heeft een doctoraatsthesis geschreven over het werk van K. “Turning Point”. Jan Geysen zal trachten contact op te nemen met haar.

- Twee boeken worden ter recensie aangeboden: Kierkegaard Studies, Yearbook 2003 en Deutsche Kierkegaard Edition, Band I, Journale und Aufzeichnungen. Jan Geysen neemt de taak op zich.

- Karel Yssens (Utrecht) hoopt volgend jaar de vergaderingen te kunnen bijwonen.

- Vermeld wordt ook nog het overlijden dit jaar van de Franse filosoof Paul Ricoeur, manitou van de vertalingen van Kierkegaard naar het Frans. Ook het overlijden van Julia Watkin viel te betreuren. Zij vertaalde K. naar het Engels.

Het hoofdstuk dat besproken wordt is Daden van Liefde IV: Onze plicht de Mensen lief te hebben die we zien.

De algemene teneur van dit hoofdstuk is dat Kierkegaard zoals steeds de nadruk legt op de noodzaak van ernst en consequentie in de liefde, hier niet de liefde naar de naaste toe - zie voorgaande hoofdstukken hiervoor - maar naar de onmiddellijk bereikbare mens, “degene die we zien. Het gaat over de ernst en consequentie van de christen, maar ook over de consequentie van de filosoof tegenover wat hij verkondigt. Cf Socrates, Spinoza b.v.

Hierin past het gedeelte over de vraag van Jezus aan Petrus: “bemin je mij, bemint je me meer dan de anderen?” Vraag naar het wezen van Petrus en niet alleen of hij zichzelf kent. Iets wat vooral in de Oosterse traditie centraal gesteld wordt, in tegenstelling tot de Griekse – Romeinse traditie ( gnoti seauton). Men meent er argumenten in te vinden om te stellen dat Jezus in zijn opgroeiende jaren contacten en leermeesters gehad heeft met deze Oosterse stromingen, vermits ze niet zozeer in het klassieke Judaïsme voorkomen.

Staat de driedubbele vraag naar de liefde van Petrus voor Jezus tegenover het driedubbele verraad van Petrus? En toont Jezus hiermee aan hoe ernstig hij de liefde neemt, als hij later tijdens zijn lijden, zelf Petrus, ondanks zijn verraad, niet verloochent, maar consequent blijft aan de liefde die beiden voor elkaar uitgesproken hebben?

Jezus past de Wet toe van de Liefde en niet de wet van de wetten. De Orthodoxie heeft in haar traditie steeds meer de nadruk gelegd op het wezenlijk spirituele van Jezus’ Leer, terwijl het Westen meer geneigd was het wettische, het politieke zelfs, van de kerk te benadrukken in een vorm van een “verdraaid Jodendom”

Volgende bijeenkomst op 23 december te 16 uur: lezing van het hoofdstuk V.

Sam Landuyt

Kierkegaard en De Morgen

2006-01-11T15:42:00.000+01:00

Op 11 januari verschijnt in dagblad De Morgen het deel 13 - Kierkegaard van de reeks Kopstukken Filosofie. Voor slechts 4,95 Euro en de bon uit de krant van woensdag de 11de, krijg je dit deel in je krantenwinkel tot en met zaterdag 14/01.

Haast je, rep je of probeer achteraf nog de ganse reeks te versieren...Zie ook www.demorgen.be/filosofie