zaterdag, juni 03, 2017

WERKGROEP KIERKEGAARD – UITNODIGING BIJEENKOMST 9 juni 2017 (17u)




Verslag van de Bijeenkomst Werkgroep van 12 mei  2017.
     
Aanwezig:  Biserat Abebe,  Geert Cornelis,  Rudi Degraeve, Sam Landuyt, Gisèle Peeters,                           Hedwig Van Damme,   Rit Van den Bergh, Fientje Van Otten, Chris Vonck
 Afwezig en verontschuldigd: Lydia Bonte, Eric de Keyser, Noël Melis, Bavo Van Eesbeeck

Inhoudelijk verslag
 "Al  bij al is dit een geest-ig gesprek", opperde C. Vonck in het heetst van de strijd. Een betere samenvatting kan ik me niet inbeelden. De Geest, Geesten en geestjes waren alom vertegenwoordigd in 'zoveel verschijningsvormen als er aanwezigen zijn', beweerde Sam. En zó was dat.

Veel meer dan herhaaldelijk opnieuw naar een definitie, omschrijving en verklaring  zoeken van en naar het begrip, naam of noemer 'Geest' zijn we niet gekomen. De oud-bekende vraag naar het 'bestaan' was daarbij cruciaal. Voor de ene een wezenlijke vraag, voor de andere een absurd-overbodige  bekommernis. Sommigen haalden hun inspiratie uit de Bijbel naar boven,  anderen putten uit theologische,  filosofische,  psychologische, etnische bronnen. Transcendent of immanent of de twee inéén?  Wie zal het zeggen? Ten minste: 'zeggen' kan iedereen, maar aantonen en bewijzen en verklaren is een ander paar mouwen.

En zo is dit voor alle abstracte begrippen. Vrijheid, vrije wil, lot, noodlot, ik, de ander, god, welk is hun realiteitsgehalte? Zijn zij meer dan woorden? Bestaan ze enkel als illusies? Het 'mes van Ockham' werd voorzichtig uit de schede getrokken en het scepticisme van Hume was niet veraf. Heel de molen van Plato tot Deleuze werd  er doorgedraaid met een koffiepauze bij Levinas. Om ten slotte eensgezind tot de conclusie te komen  dat een mens meer 'gelooft'  dan hij 'weet'. Is ten slotte  niet alles een kwestie van geloven? En eigenlijk  is daar niets op tegen, zolang de inhoud ervan binnen de perken gehouden wordt van het persoonlijk  privé domein, vrij van elke claim op absolute geldigheid.

Sommigen moesten voortijdig het strijdperk verlaten voor andere bestemmingen. Zij die overbleven praatten nog na over de 'herhaling'. Ten langen laatste zijn we dan toch bij Kierkegaard aangeland! Dit thema zal allicht hernomen worden in de toekomstige aanwezigheid van de afwezigen.

Uitnodiging
Het uur (17.00 u) voor de volgende bijeenkomst (vrijdag, 9 juni) blijft gehandhaafd.
Misschien ware het goed, ter afsluiting , de teksten van de negen commentatoren systematisch te doorlopen aan de hand van, bij elk van u, oprijzende vragen . Laat dan het goede voornemen voor deze keer zijn om deze teksten met vragen, achtereenvolgens en in volgehouden slagorde te doorlopen!!
                                                                                   Rit Van den Bergh/Fientje Van Otten.

INVITATION WORKING GROUP KIERKEGAARD
You are cordially invited at the meeting of the WORKING GROUP on June 9th 2017 at 17.00 h.

zondag, mei 07, 2017

WERKGROEP KIERKEGAARD – UITNODIGING BIJEENKOMST 12 mei 2017




 Verslag van de Bijeenkomst van 21 april 2017.
           
Aanwezig:
Biserat Abebe, Eric De  Keyser, Gisèle Peeters, Sam Landuyt, Hedwig Van Damme, Rit Van      den Bergh, Fientje Van Otten, Chris Vonck.
Afwezig en verontschuldigd:
Lydia Bonte, Geert Cornelis, Noël Melis, Bavo Van Eesbeeck

Nieuwe aanwinst bibliotheek:
“Denkende romans – Literatuur en de filosofie van mens en cultuur”
 auteur: Jeroen Vanheste, uitgeverij Damon – Eindhoven, 2017.

Inhoudelijk verslag
- door Rit:
Onze eerste gedachten gingen uit naar Aad Van der Perk, in februari ll. overleden. Aad was een goedlachse, avontuurlijke, ruimdenkende en trouwe gesprekspartner in de werkgroep.  Hij kwam van ver, uit Zeeland, steeds opgeruimd met een humoristische twinkeling in zijn ogen ondanks de files! We zullen je missen Aad. Ook al was de afstand het laatste jaar te veel geworden, we wisten dat je erbij wou zijn en dat was je ook.

De lange overbrugging van de ene sessie naar de volgende, omwille van de paasvakantie, bracht heel wat stof aan ideeën met zich mee. De overbrugging naar de eigen tekst van Kierkegaard verliep derhalve vrij chaotisch. Sam Landuyt bleek te werken aan een boek over ethiek en moraal en beloofde een deel van dit verslag op zich te nemen.

De relativiteit van het aandeel van de ratio in de religie aan de hand van de begrippen kennis en waarheid werd ter discussie gesteld. Hoe verhouden kennis en waarheid zich ten opzichte van elkaar? Blijft 'waarheid' desondanks een epistemologisch begrip (aan rationele voorwaarden gebonden) of kan men de dimensie van 'trouw' eveneens aan het waarheidsbegrip koppelen?
De problematiek van de 'rationalisering' werd ook teruggevonden in een passage uit het Gilleleje-fragment waarin Kierkegaard toegeeft nog onder de druk te zitten van de imperatief van het kennen, terwijl hij de waarde van de persoonlijke ervaring ging beseffen als bron van kennis en zelfbegrip. Een inzicht dat zijn besluit reeds aankondigt dat 'de waarheid' subjectief is.

De rationalisering van het christendom die indertijd de theologie binnensloop, stoot duidelijk op  verzet van Kierkegaard. Rede en geloof dienen niet ‘gescheiden’ te worden, maar wel ‘onderscheiden’. De rede is niet in staat de waarheid van het geloof te garanderen noch vice versa. In het Gilleleje fragment (p.27/ p.12 nota’s) zegt Kierkegaard dat hij “met diep respect voor haar betekenis geprobeerd heeft zijn individualiteit te beschermen – die onbekende godheid - vereerd'. Nogal een rare zinsconstructie,  maar de verwijzing gaat uit naar de Handeling der apostelen, 17, 23. (Want toen ik rondliep en bekeek wat gij zoal vereert, ontdekte ik zelfs een altaar met het opschrift: Aan een onbekende god.) En meer dan een onbekende god moet dit voor Kierkegaard voorlopig niet zijn. Althans aanvaardt hij niet wat er van buitenaf aan externe betekenis toegevoegd wordt. Hij zal en wil het leven met alles erop en eraan zelf onderzoeken en 'de Rubicon oversteken'. Dit wil zeggen dat hij van plan is – en dit blijkt het enige werkelijke voornemen te zijn dat hij alsnog in petto heeft – de grens van het abstracte, theoretische, 'dode en koude' kennen te verlaten voor een levend, daadwerkelijk, intens innerlijk zelfonderzoek.

Een grens oversteken. De draagwijdte hiervan brengt een ingewikkelde problematiek met zich mee: die van de moraal of de ethiek – is er een onderscheid? Bestaan er ethische regels en van welke aard zijn die of zouden die kunnen zijn? Zijn ze aangeboren, diep geworteld in de natuur, alleen in de menselijke of ook in de animale? Komen ze overeen met de wet van Mozes? Kan men de natuur 'wreed' noemen? Sommigen menen van wel, anderen van niet, weer anderen houden het bij de neutraliteit van de natuur en vinden deze verwoording antropomorfisch. Hebben dieren een begin van een ethische reflex? Misschien bestaan er helemaal geen spontane ethische regels en zijn de  geldende normen operationele begrippen, resultaten van een rationele consensus. Hoe komt dergelijke consensus dan tot stand? Wie nam er deel aan en is de uitvoerder ervan? Of beschikt iedereen over een zeker 'ethisch' gevoel dat hem tot het juiste handelen brengt op basis van een 'zich-er-goed-bij-voelen'? Hoe zeker en juist is dan dit gevoel? Bestaat er zoiets als een 'anima naturaliter christiana' zoals eertijds wel eens geopperd werd? Maar hoe zit het dan met het 'kwaad' ? Of kan er van 'echt' kwaad geen sprake zijn? Kortom, we wierpen een blik op de problematiek van de (on)mogelijke grondslag van de moraal.

Sedert we God dood hebben verklaard staat de samenleving op losse schroeven. Hoe krijgen we nog 'orde' in een samenleving tenzij we ons neerleggen bij het arbitrair en relatief karakter van haar regels? Dit is ten allen tijde voer geweest voor politieke filosofen om zich te buigen over de vraag hoe mensen ertoe kunnen komen in gemeenschap te leven. Het antwoord varieert al naargelang de antropologische vooronderstelling waarvan uitgegaan wordt. Of mensen sociale wezens zijn of eenzaten. Een wolf voor de ander, of een nood en een verlangen.

Ook over 'emoties' was er heel wat te doen. Er werd gezegd dat emoties de basis vormden voor alle kennis. Waarom doen de filosofen er op dat gebied het zwijgen toe terwijl ze zich juist over emoties zouden moeten verwonderen? Recentelijk zijn er heel wat filosofische publicaties te melden over emoties. Maar zij blijken toch eerder het voorwerp van een vakgebied als de psychologie. Vroeger was het anders. Filosofie was de overkoepelende benaming voor alle soorten van kennis: kosmologisch, astrologisch, wiskundig, natuurkundig, antropologisch, theologisch.… Pas later ontstonden autonome vakgebieden waaronder de psychologie, die van recente datum is.

Sedertdien neemt de filosofie een soort van meta-positie in en tracht zij van op afstand de vooronderstellingen van elke wetenschap kritisch te bevragen. Dit noemt men 'wetenschapskritiek', als tak van de filosofie. De filosofie zal zich dus eerder bezig houden met wat er in de psychologie over emoties gezegd en geschreven wordt dan dat ze zelf tot empirisch onderzoek overgaat. Dit is echter een fenomeen van een toegenomen versplintering van het weten en de opsplitsing ervan in allerlei disciplines. In de systeemfilosofieën krijgen de emoties wel degelijk hun plaats.

De spanning tussen ethiek en religie of liever de vaak voorkomende tegenstrijdigheid tussen de ethische wet en de religieuze impuls, is een ander verhaal. Het vindt zijn prototypische illustratie in het bijbelse verhaal van Abraham en het offer van Isaac. Alweer gaat het hier over het overschrijden van een grens omwille van een strikt persoonlijke aandrang. Dan is de vraag hoever zich de vrijheid uitstrekt van een individu? Waar begint en eindigt zijn verantwoordelijkheid?

Ten slotte kwam er nog een vraag naar de betekenis van 'de geest'. Heel concreet werd de vraag gesteld: 'hoeveel geesten zijn er, één of meerderen'? Het antwoord hierop hebben we wijselijk uitgesteld tot een volgende vergadering.

- door Sam, die toelichting geeft over :
wat ik gezegd heb of bedoelde te zeggen tijdens de bijeenkomst over


1. Natuur en genetica (Cf. Udo Doedens: Natuurwetenschap zonder natuurwetenschap)
Kierkegaard bedoelt hier wellicht de beschrijving van de levende mens als zodanig in zijn natuurlijke omgeving van de aarde, voor zover het de biologische fysieke werkelijkheid of fenomenologie betreft, zonder in te gaan op de empirie van de fysische wetten. Eén zaak echter hierin – maar waarvan in Kierkegaards tijd slechts weinig bekend was – hoort er wel bij: de fenomenologie van de genetica, als ingebouwde informatieprogramma’s van het levende wezen. Of deze totaal ‘geestloos’ van karakter zijn betwijfel ik ten zeerste. Integendeel denk ik dat ‘geest’, overal een inherente eigenschap is van elke soort van leven, hoe primitief ook dat leven en die geest ervan zijn.  Als voorbeeld toonde ik de twee foto’s  van de activiteit van de natuur, als ‘informatica’ en programma’s van de groei van onze hond PANI , 3 dagen oud en 6 maanden oud. Hij wordt overmorgen één jaar. Mijn informatiebronnen, of was het mijn eigenste intuïtie, gaven me bij de geboorte als commentaar: “dat zal nog eens een hondje zijn!”. En dat is het ook geworden.
De verwondering die onmiskenbaar en onweerstaanbaar optreedt als men ook maar even ‘meditatief’ of ‘wetenschappelijk’ (om het even) toekijkt op dit proces van ontwikkeling van uit één bevruchte eicel tot een hond van 7 kg, energiebom van jewelste, is een oefening in bescheidenheid voor elke filosoof, bioloog, fysicus en gelovige.

2. Geest en de Wet van U Zelf
 Het Zelf – “dat geest is” (K.) – huisvest in de Individuele Subjectiviteit van elke mens de zogenaamde WET VAN U ZELF (cf. mijn mediale informatiebronnen) als ingebouwd programma (dat  functioneert in grote, maar geen absolute vrijheid en verantwoordelijkheid) voor de ‘Eeuwige Mens’ (K.) = bezielde geest die we ook zijn. Deze WET VAN U ZELF is de analogie of zelfs de pendant voor de Wezenlijke Mens van wat de genetica is voor het biologische aardse organisme.  De Wet van U Zelf is wat de Wet van Mozes was voor Mozes. En omdat Mozes niet alleen een religieus, maar ook een politiek genie was heeft Mozes deze wet, inherent aan zijn Zelf, gegeven als de “tien geboden” aan zijn Volk en als “grondwet” voor de theocratische staat van het toenmalige Joodse Volk, op zijn “Tocht door de Woestijn” naar ‘Het Beloofde Land’. In feite is de Jood en het Joodse Volk een bijzonder voorbeeld ( = OUD TESTAMENT)  van wat universeel (als individu en gemeenschap) de mens-in-ontwikkeling is en dient te worden.’ Ik refereer thans hier naar het werk dat ik nu recenseer: “Reflexions on Identity, The Jewish Case” van Avi Sagi: de eeuwige Jood als eeuwige ‘Stranger’ voor zichzelf en God,  in het Land van Belofte dat God hem/ons gegeven heeft.

3. Absolute vrijheid, zonder verantwoordelijkheid
Een denkoefening om van te schrikken. Puur hypothetisch, gelukkig. Stel je voor dat je in het gezelschap vertoeft van iemand die aanhanger is (en het nog meent ook) van een leer van totaal, absoluut nihilisme of individueel relativisme van normen en waarden. Dus geen genetica, geen opvoeding en geen Wet van U Zelf die hem normeert of programmeert. Een soort supermodel van de wilde verlangens van sommige filosofen. Dan loop je direct weg, want dan  ben je geen ogenblik meer veilig. Je kunt geen woord meer geloven van die mens, hem niet vertrouwen, zelfs hem of haar niet verstaan, want er is dan geen enkele empathie aanwezig als onmisbare, steeds aanwezige BASIS/ VOERTUIG/VOORWAARDE - volgens mij weeral - VAN ELKE COMMUNICATIE tussen mensen. Dit ‘model’ hopen de wetenschappelijke empiristen wel, met behulp van de digitale wereld, te realiseren als robotmens. Zal die boven onze kop groeien gelijk de mens ooit deed tegenover zijn God (zondeval)?

4. De Rubicon Oversteken
Het was Caesar die met zijn leger voor de Rubicon stond en tot de daad overging van “De Rubicon over te steken” om… Rome te gaan veroveren. Machtsgreep, vestiging van zijn keizerlijk (“kaisar”) Imperium of was het een Romeins type van dictatuur vestigen?

5. Tot overeenstemming komen
Mijn reactie op de welmenende wens van Eric om in onze discussies tot overeenstemming te komen was: neen, hoeft niet noodzakelijk. Eric bedoelde ook en eerder: jongens (en meisjes) maak toch niet zo’n kabaal en zoek overeenstemming/eenstemmigheid! Mijn neen betrof dit: het is goed in besprekingen het ‘democratisch conflictmodel’ te koesteren en te hanteren en niet te vervallen in de wens tot ‘absolutisme’ of totalitarisme, ook niet van ideeën of opinies of interpretaties van de geschriften van Kierkegaard. Conflicten, opinies, interpretaties blootleggen en ‘belijden’ mag, maar moet daarom niet altijd. Maar begrijp me goed: dit conflictmodel heeft bij mij wel als waarborg en als onderbouw de empathie en sympathie nodig tussen ons allen, daar aanwezig. En die hebben we voldoende om te kunnen en te mogen van opinie te verschillen en ‘volle gas’ te geven…

6. Macht, gewelddadigheid, onderdrukking, overheersing, overweldiging, oorlog versus Ontmoeten;
Mijn stelling is dat we, als individu (we hebben het allemaal in ons karma, zelfs in onze epigenetische erfenis zitten) én als gemeenschappen, volk, staten, wereld er absoluut moeten toe komen het stadium van de dominantie en de vestiging ervan door gewelddadigheid te overwinnen in onszelf om te kunnen komen tot een sfeer en omgang in respect en gelijkwaardigheid van elkaar. Ontmoeting, echte ontmoeting is namelijk niet mogelijk binnen de context, het discours, de realm van dwang, macht, geweld, ongelijkwaardigheid.
Onze beschavingen zijn wel in staat om de maan te bereiken zonder ongelukken, maar niet om de tram te nemen op De Keyserlei zonder schrik voor mekaar. Dat komt, volgens mij, door de onderontwikkeling en geringschattende houding van de Westerse beschaving inzake wat ik noem ons eerste, primitieve mentaal-emotionele bewustzijn., dat we trouwens delen met de zoogdieren. Het gaat om het pre-logisch bewustzijn, waarvan de wetten nog niet door logica ingebracht worden, maar sui generis werken en waargenomen worden door de emoties en gevoelens in hun oorzaken en gevolgen op individu en collectiviteit. Dit is meer dan wat het vak ‘psychologie’ bestudeert. Hier bedoel ik het aandachtig beoefenen en al doende er de inhoud/draagwijdte van de informatie van leren. Sui generis, op de specifieke, geëigende wijze van dit eerste menselijke bewustzijn (en de geest ervan?) en niet via de logische, fysisch-psychische ‘benadering’ = uitleg ervan.
Kijk naar binnen in je zelf, je hoge en lage emoties en gevoelens en je weet waarover ik het wilde hebben.
Tot zover Sam.

Uitnodiging
U bent hartelijk uitgenodigd op de volgende Bijeenkomst van de Werkgroep Kierkegaard in de FVG
vrijdag 12 mei 2017
er werd overeengekomen om 16 u., maar omdat dit praktisch niet haalbaar blijkt te zijn voor enkelen van ons, is het wellicht beter 17 u te behouden. Als dit voor u echt heel moeilijk zou zijn, geef dan een seintje… Tot horen of tot lezen ….
                                  
                                                                       Rit Van den Bergh / Sam Landuyt / Fientje Van Otten.

___________________________________
INVITATION WORKING GROUP KIERKEGAARD.  
 You are cordially invited at the meeting of the WORKING GROUP of the academic year 2016 - 2017 on MAY 12th  2017 at 17.00 h.  We continue reading the booklet “Een idée om voor te leven en te sterven”. You will be informed later about the text we will read this year.